«مالکیت علمی»؛ طرحی شکست‌خورده که پس از یک قرن، مجدداً مطرح شده است!
۰۷ فروردین ۱۳۹۸

«مالکیت علمی»؛ طرحی شکست‌خورده که پس از یک قرن، مجدداً مطرح شده است!

در سال ۱۹۲۳ میلادی، یک سناتور ایتالیایی به نام «فرانچسکو روفینی»، با هدف نجات علم و توسعه هر چه بیشتر آن، طرحی ساده و در عین حال عجیب را معرفی نمود. وی پیشنهاد داد تا بر مبنای سهم در اکتشافات علمی، به دانشمندان نیز نوعی حق مالکیت اعطا گردد. این نوع مالکیت را می‌توان نوعی از ثبت اختراع دانست که در زمینه قوانین طبیعی کشف شده اعطا می‌شود. روفینی بر طرح خود اصرار داشت و حتی سعی نمود تا از طریق مجمع اتفاق ملل «League of Nations» که تازه شکل گرفته بود، برای حمایت و پشتیبانی از کارشناسان و متخصصین برجسته علمی و حقوقی، کمک گیرد. اما تنها چند سال به طول انجامید تا با مخالفت محققین و قانون‌گذاران در سرتاسر جهان، این طرح بلندپروازانه به شکست انجامید.

پس از گذشت تقریباً صد سال از آن زمان، این پرونده بلندپروازانه مجدداً مورد توجهات برخی افراد خاص قرار گرفته است و افرادی مانند «تام تیلیس» و «کریس کنز»، تصمیم به احیای مجدد این طرح دارند. با این وجود، احتمالاً پیشنهادات آن‌ها نیز که به‌طور قابل‌توجهی به طرح روفینی شباهت دارد، با استقبال سرد محققین و سیاست‌گذاران مواجه خواهد شد.

لازم به ذکر است که کمیته همکاری‌های فکری که آن را می‌توان نهاد پیشین یونسکوی فعلی دانست، متشکل از اعضایی مانند «آلبرت انیشتین»، «ماری کوری»، «رابرت میلیکان» و «لورنتز» بود که وظیفه داشتند تا پس از تخریب اقتصادی اروپا در جنگ جهانی اول، وضعیت علمی را بهبود بخشند. این کمیته، در دوران فعالیت خود، ایده‌های جالب‌توجهی داشت که از مهم‌ترین آن‌ها، می‌توان به ایجاد دانشگاه بین‌المللی و برنامه‌های تبادل دانش در محیط‌های آکادمیک، اشاره نمود. روفینی به‌عنوان یکی از اعضای این کمیته، ایده‌های مختلفی برای افزایش تحقیقات علمی مطرح می‌نمود. او معتقد بود که دانشمندان نیز، می‌بایست مشابه با حق کپی‌رایت هنرمندان و حق پتنت مخترعان، حق مالکیتی بر اکتشاف خود داشته باشند. وی این حق مالکیت را «مالکیت علمی» یا «Scientific Property» می‌نامید. مثال وی، کشف امواج هرتزی بود که منجر به صدها محصول مفید شده بود. روفینی در گزارش خود، بر این تأکید داشت که بخشی از سود این محصولات، باید به این اکتشاف علمی تخصیص یابد. پیشنهاد این سیاستمدار ایتالیایی، تغییری بزرگ در قوانین مالکیت فکری محسوب می‌شد؛ چرا که امکان استفاده از سیستم پتنت، تنها برای ابداعات و اختراعات ساخته دست بشر فراهم بوده و عملاً اکتشافات علمی و طبیعی را شامل نمی‌شود.

گفتنی است، در آن سال‌ها با مطرح شدن پیشنهاد روفینی، برخی از متخصصین و صاحب‌نظران حوزه مالکیت فکری، جذب این ایده شده و حتی اقداماتی نیز برای عملیاتی شدن آن انجام دادند. در سال ۲۰۱۷ میلادی نیز، سازمان‌های «AIPLA» و بخش مالکیت فکری «ABA»، در درخواست‌هایی جداگانه، مجدداً پیشنهادی برای تغییر قوانین ثبت اختراع و امکان ثبت اکتشافات علمی ذیل بخش ۱۰۱ قانون پتنت آمریکا را مطرح نمودند و همین مسئله، نگاه سناتورهای آمریکایی را به خود جلب نمود. در واقع، تیلیس و کنز امیدوارند که به کمک سناتورهای مجلس قانون‌گذاری، پیشنهادات این دو نهاد را به یک قانون جدید بدل نمایند. اما باید توجه داشت که طرح روفینی نیز، در ابتدا بسیار جذاب و کاربردی به نظر می‌رسید، با این وجود، در ادامه مشخص شد که اصلاً عملی نیست. «راجرز»، یک وکیل حقوقی که در مسیر اجرایی کردن طرح روفینی با وی همگام بود و در ادامه به عملی نبودن آن پی برد، در اظهاری نظری عبرت‌آموز می‌گوید: «این طرح، در وهله اول خوب به نظر می‌رسد، اما در نهایت، امکان عملی شدن آن وجود ندارد.»

شاید یکی از ساده‌ترین مشکلات ایده روفینی و طرح فعلی تیلیس و کنز، اکتشافات مبتنی بر تلاش چند محقق و دانشمند مختلف است. الکتریسیته را در نظر بگیرید؛ «بنجامین فرانکلین»، «آندره ماری آمپر»، «جرج سیمون اهم» و بسیاری دیگر از دانشمندان، در این اکتشاف بزرگ سهیم بوده‌اند و اعطای چنین حق مالکیت‌هایی، می‌تواند دادرسی‌های پیچیده و بسیار گسترده‌ای را به دنبال داشته باشد.

کد امنیتی (حروف بزرگ)

پربازدید‌ترین‌ها

امضای تفاهم‌نامه همکاری کانون پتنت ایران و وزارت بهداشت
۱۹ مهر ۱۳۹۹

امضای تفاهم‌نامه همکاری کانون پتنت ایران و وزارت بهداشت

در راستای حمایت از دارایی‌های فکری فناوران حوزه سلامت و با عنایت به ظرفیت‌های موجود در کانون پتنت ایران، تفاهم‌نامه‌ای بین معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به امضا رسید.

نوآوری مخترع ۱۴ ساله ایرلندی برای کمک به کشاورزان
۱۴ مهر ۱۳۹۹

نوآوری مخترع ۱۴ ساله ایرلندی برای کمک به کشاورزان

یک نوجوان ایرلندی، با ایده هوشمندانه و جالب خود، موفق به دریافت جایزه «نوآور جوان»، گردیده است. «آلانا مک‌کیب» چهارده ساله، با اختراع دستگاه عبور ایمن از حصارهای الکتریکی در مزارع کشاورزی، کمک شایان ذکری به کشاورزان نموده تا تجربه وحشتناک لمس این حصارها را برای همیشه حذف نماید. استفاده از این وسیله ساده، به کاربران امکان می‌دهد تا بدون ترس از شوک الکتریکی حصارها، آن‌ها را به پایین فشار داده و از رویشان رد شوند.

برگزاری وبینار مقدمات نگارش پتنت ویژه کارشناسان پارک‌های علم و فناوری
۲۳ مهر ۱۳۹۹

برگزاری وبینار مقدمات نگارش پتنت ویژه کارشناسان پارک‌های علم و فناوری

در پی همکاری مشترک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و کانون پتنت ایران، در روزهای یک‌شنبه و دوشنبه، مورخ سیزدهم و چهاردهم مهرماه سال جاری، وبینار آموزشی با عنوان «مقدمات نگارش پتنت»، با حضور بیش از ۳۰ نفر از کارشناسان پارک‌های علم و فناوری برگزار گردید. این کارگاه، با هدف آشنایی کارشناسان پارک‌های علم و فناوری، با ساختار ادعاها، نکات و چالش‌های مربوط به آن و موارد تأثیرگذار بر نگارش اصولی یک متن اختراع برگزار گردید.

برگزاری وبینار آشنایی با پتنت و شرایط احراز آن در دانشگاه تهران
۱۳ مهر ۱۳۹۹

برگزاری وبینار آشنایی با پتنت و شرایط احراز آن در دانشگاه تهران

به همت انجمن علمی مهندسی شیمی دانشگاه تهران و همکاری کانون پتنت ایران، در روز سه‌شنبه مورخ هشتم مهرماه سال جاری، وبیناری با عنوان «آشنایی با پتنت و شرایط احراز آن»، با حضور بیش از ۹۰ نفر از اعضای هیئت‌علمی، کارشناسان و دانشجویان برگزار گردید. در این کارگاه که با توجه به لزوم رعایت پروتکل‌های بهداشتی، به‌صورت آنلاین و غیرحضوری برگزار گردید، مقدماتی در خصوص مالکیت فکری، ضرورت نیاز به ثبت اختراع و اهمیت آن برای محققین و فناوران و شرایط و الزامات لازم برای اخذ یک گواهی ثبت اختراع شرح داده شد.

استفاده از هوش مصنوعی برای جستجوی تصاویر پتنت‌های طراحی
۲۳ مهر ۱۳۹۹

استفاده از هوش مصنوعی برای جستجوی تصاویر پتنت‌های طراحی

از آنجا که ارزیابان پتنت‌های طراحی، زمان محدودی برای جستجو در دریایی از دانش پیشین موجود دارند، دفتر ثبت اختراعات و علائم تجاری آمریکا، درصدد استفاده از فناوری هوش مصنوعی برای تسهیل این کار است. این نهاد پیشرو در حوزه مالکیت فکری، به دنبال یک درخواست عمومی برای دریافت پیشنهادها، این پرسش را مطرح نموده که آیا هوش مصنوعی آن‌قدر بالغ شده که بتواند جستجوی تصاویر مرتبط با پرونده‌های ثبت اختراع را انجام دهد؟

ایده‌های عجیب و غریب ایرباس برای نسل جدید هواپیماها
۱۲ مهر ۱۳۹۹

ایده‌های عجیب و غریب ایرباس برای نسل جدید هواپیماها

در میان هزاران ایده نوآورانه شرکت‌های فناور مشهور، برخی از آن‌ها به دلیل نگاه متفاوت به مسائل، ایده‌های بسیار دور از ذهن و یا راه‌حل‌هایی بسیار خلاقانه، توجهات را بیش از پیش به خود معطوف می‌کنند. ایده پیراشکی یا دونات پرنده که صندلی‌ها به حالت دایره‌ای در وسط هواپیما قرار گرفته‌اند و یا هواپیمای دو طبقه که قابلیت تغییر سریع کاربری به مسافربری و باربری دارد، در زمره همین ایده‌ها است که توسط ایرباس، غول صنعت هوانوردی ارائه شده است.