«مالکیت علمی»؛ طرحی شکست‌خورده که پس از یک قرن، مجدداً مطرح شده است!
۰۷ فروردین ۱۳۹۸

«مالکیت علمی»؛ طرحی شکست‌خورده که پس از یک قرن، مجدداً مطرح شده است!

در سال ۱۹۲۳ میلادی، یک سناتور ایتالیایی به نام «فرانچسکو روفینی»، با هدف نجات علم و توسعه هر چه بیشتر آن، طرحی ساده و در عین حال عجیب را معرفی نمود. وی پیشنهاد داد تا بر مبنای سهم در اکتشافات علمی، به دانشمندان نیز نوعی حق مالکیت اعطا گردد. این نوع مالکیت را می‌توان نوعی از ثبت اختراع دانست که در زمینه قوانین طبیعی کشف شده اعطا می‌شود. روفینی بر طرح خود اصرار داشت و حتی سعی نمود تا از طریق مجمع اتفاق ملل «League of Nations» که تازه شکل گرفته بود، برای حمایت و پشتیبانی از کارشناسان و متخصصین برجسته علمی و حقوقی، کمک گیرد. اما تنها چند سال به طول انجامید تا با مخالفت محققین و قانون‌گذاران در سرتاسر جهان، این طرح بلندپروازانه به شکست انجامید.

پس از گذشت تقریباً صد سال از آن زمان، این پرونده بلندپروازانه مجدداً مورد توجهات برخی افراد خاص قرار گرفته است و افرادی مانند «تام تیلیس» و «کریس کنز»، تصمیم به احیای مجدد این طرح دارند. با این وجود، احتمالاً پیشنهادات آن‌ها نیز که به‌طور قابل‌توجهی به طرح روفینی شباهت دارد، با استقبال سرد محققین و سیاست‌گذاران مواجه خواهد شد.

لازم به ذکر است که کمیته همکاری‌های فکری که آن را می‌توان نهاد پیشین یونسکوی فعلی دانست، متشکل از اعضایی مانند «آلبرت انیشتین»، «ماری کوری»، «رابرت میلیکان» و «لورنتز» بود که وظیفه داشتند تا پس از تخریب اقتصادی اروپا در جنگ جهانی اول، وضعیت علمی را بهبود بخشند. این کمیته، در دوران فعالیت خود، ایده‌های جالب‌توجهی داشت که از مهم‌ترین آن‌ها، می‌توان به ایجاد دانشگاه بین‌المللی و برنامه‌های تبادل دانش در محیط‌های آکادمیک، اشاره نمود. روفینی به‌عنوان یکی از اعضای این کمیته، ایده‌های مختلفی برای افزایش تحقیقات علمی مطرح می‌نمود. او معتقد بود که دانشمندان نیز، می‌بایست مشابه با حق کپی‌رایت هنرمندان و حق پتنت مخترعان، حق مالکیتی بر اکتشاف خود داشته باشند. وی این حق مالکیت را «مالکیت علمی» یا «Scientific Property» می‌نامید. مثال وی، کشف امواج هرتزی بود که منجر به صدها محصول مفید شده بود. روفینی در گزارش خود، بر این تأکید داشت که بخشی از سود این محصولات، باید به این اکتشاف علمی تخصیص یابد. پیشنهاد این سیاستمدار ایتالیایی، تغییری بزرگ در قوانین مالکیت فکری محسوب می‌شد؛ چرا که امکان استفاده از سیستم پتنت، تنها برای ابداعات و اختراعات ساخته دست بشر فراهم بوده و عملاً اکتشافات علمی و طبیعی را شامل نمی‌شود.

گفتنی است، در آن سال‌ها با مطرح شدن پیشنهاد روفینی، برخی از متخصصین و صاحب‌نظران حوزه مالکیت فکری، جذب این ایده شده و حتی اقداماتی نیز برای عملیاتی شدن آن انجام دادند. در سال ۲۰۱۷ میلادی نیز، سازمان‌های «AIPLA» و بخش مالکیت فکری «ABA»، در درخواست‌هایی جداگانه، مجدداً پیشنهادی برای تغییر قوانین ثبت اختراع و امکان ثبت اکتشافات علمی ذیل بخش ۱۰۱ قانون پتنت آمریکا را مطرح نمودند و همین مسئله، نگاه سناتورهای آمریکایی را به خود جلب نمود. در واقع، تیلیس و کنز امیدوارند که به کمک سناتورهای مجلس قانون‌گذاری، پیشنهادات این دو نهاد را به یک قانون جدید بدل نمایند. اما باید توجه داشت که طرح روفینی نیز، در ابتدا بسیار جذاب و کاربردی به نظر می‌رسید، با این وجود، در ادامه مشخص شد که اصلاً عملی نیست. «راجرز»، یک وکیل حقوقی که در مسیر اجرایی کردن طرح روفینی با وی همگام بود و در ادامه به عملی نبودن آن پی برد، در اظهاری نظری عبرت‌آموز می‌گوید: «این طرح، در وهله اول خوب به نظر می‌رسد، اما در نهایت، امکان عملی شدن آن وجود ندارد.»

شاید یکی از ساده‌ترین مشکلات ایده روفینی و طرح فعلی تیلیس و کنز، اکتشافات مبتنی بر تلاش چند محقق و دانشمند مختلف است. الکتریسیته را در نظر بگیرید؛ «بنجامین فرانکلین»، «آندره ماری آمپر»، «جرج سیمون اهم» و بسیاری دیگر از دانشمندان، در این اکتشاف بزرگ سهیم بوده‌اند و اعطای چنین حق مالکیت‌هایی، می‌تواند دادرسی‌های پیچیده و بسیار گسترده‌ای را به دنبال داشته باشد.

پربازدید‌ترین‌ها

تجاری‌سازی اختراع یک کودک ۹ ساله
۱۶ تیر ۱۴۰۰

تجاری‌سازی اختراع یک کودک ۹ ساله

ایده یک کودک ۹ ساله که حاضر نبود حتی برای دقایقی از عروسکش جدا شود، منجر به شکل‌گیری یک کسب‌وکار خانوادگی شد. «آدل فولتون»، با مطرح نمودن ایده قرار گرفتن یک جیب شفاف بر روی کوله‌پشتی به منظور قرار گرفتن عروسک در آن، نه تنها مشکل کودکانه خود را حل نمود، بلکه با اخذ گواهی ثبت اختراع و ثبت ایده در یک پلتفرم سرمایه‌گذاری جمعی، تولید و فروش محصول را هم آغاز نموده است.

شارژ تلفن‌های هوشمند از طریق صداهای محیطی
۲۱ تیر ۱۴۰۰

شارژ تلفن‌های هوشمند از طریق صداهای محیطی

شیائومی در تلاش برای توسعه قابلیت نوآورانه‌ای برای شارژ گوشی‌های هوشمند است. این فناوری که به تازگی در دفتر مالکیت فکری چین به ثبت رسیده، از صدا برای شارژ دستگاه‌های الکترونیکی استفاده می‌کند. به این منظور، دستگاهی برای جمع‌آوری صدا و ارتعاشات محیط تعبیه شده که آن‌ها را به انرژی مکانیکی تبدیل می‌کند. در ادامه، این لرزش مکانیکی به یک جریان الکتریکی تبدیل شده و شارژ شگفت‌انگیز تلفن‌های همراه و سایر دستگاه‌های الکترونیکی را ممکن می‌سازد.

اختراع یک نوجوان خلاق برای مقابله با آتش‌سوزی منازل
۴ مرداد ۱۴۰۰

اختراع یک نوجوان خلاق برای مقابله با آتش‌سوزی منازل

یک دانش‌آموز دبیرستانی، موفق به اختراع یک سیستم خودکار مهار آتش شده است. این اختراع جالب که در واکنش به آتش‌سوزی‌های گسترده در محل زندگی «آرول ماتور» توسعه یافته، متشکل از یک مکانیسم بازدارنده است که با فعال‌سازی خودکار در زمان تشخیص آتش‌، امکان مهار آن را فراهم می‌کند. این مخترع نوجوان که اختراع خود را ثبت نموده، موفق به جذب سرمایه ده هزار دلاری در «Kickstarter» شده است.

استراتژی تهاجمی «LG» برای درآمدزایی از اختراعات حوزه ارتباطات بی‌سیم
۱۵ تیر ۱۴۰۰

استراتژی تهاجمی «LG» برای درآمدزایی از اختراعات حوزه ارتباطات بی‌سیم

شرکت کره‌ای «LG»، در حال آماده‌سازی و ثبت پرونده‌های حقوقی نقض پتنت علیه شرکت‌هایی است که بدون اخذ مجوزهای لازم، از پتنت‌های ضروری استاندارد این شرکت در حوزه ارتباطات بی‌سیم استفاده می‌کنند. تصمیم به این اقدام تهاجمی، در پی ضرر این شرکت در سال ۲۰۲۰ میلادی و برنامه‌ریزی برای خروج از کسب‌وکار تلفن‌های همراه هوشمند اتخاذ شده است.

تویوتا در صدر نوآورترین خودروسازان جهان
۲۹ تیر ۱۴۰۰

تویوتا در صدر نوآورترین خودروسازان جهان

بنا بر برآوردهای صورت گرفته، از سال ۲۰۱۱ میلادی تاکنون، ده خودروساز نوآور جهان، بیش از ۱.۲۵ میلیون پتنت به ثبت رسانده‌اند. در این بین، تویوتا با بیش از ۳۸۴ هزار درخواست ثبت اختراع، در صدر خودروسازان نوآور جهان قرار داشته و هیوندای و فورد، به ترتیب با بیش از ۱۸۴ هزار و ۱۶۷ هزار درخواست، در رده‌های بعدی جای دارند. جالب اینجا است که در خصوص خودروهای الکتریکی نیز، همین سه خودروساز نوآورترین شرکت‌ها بوده و در خودروهای خودران، فورو، تویوتا و هوندا، به ترتیب جایگاه اول تا سومی را در اختیار دارند.

تخم‌مرغ گیاهی کانادایی، آماده حضور در بازارهای جهانی
۳ مرداد ۱۴۰۰

تخم‌مرغ گیاهی کانادایی، آماده حضور در بازارهای جهانی

یک استارت‌آپ کانادایی، برای نخستین بار موفق به تولید تخم‌مرغ‌های گیاهی در این کشور شده است. «نباتی فودز» که بازار اولیه خود را کشورهای کانادا، آمریکا و استرالیا می‌داند، در گام اول در صدد حفاظت از محصول ارزشمند خود در این کشورها بوده و در ادامه، نیم‌نگاهی هم به حفاظت از این نوآوری در بازار اروپا و چین دارد. مهم‌ترین مزیت این تخم‌مرغ‌های گیاهی، عدم وجود کلسترول، سویا و گلوتن بوده که نگرانی افراد محتاط در زمینه رژیم‌های غذایی، سلامت قلب و سطح کلسترول خون را هم بر طرف می‌کند.