سهم نسبتاْ پایین زنان در پرونده‌های ثبت اختراع؛ پتانسیلی که هنوز بالفعل نشده است!
۲۹ مهر ۱۳۹۸ سهم نسبتاْ پایین زنان در پرونده‌های ثبت اختراع؛ پتانسیلی که هنوز بالفعل نشده است!

اگرچه در طول تاریخ زنان نقش بارزی در ارائه اختراعات و فناوری‌های پرکاربردی نظیر ماشین ظرف‌شویی و یا برف پاک‌کن خودرو داشته‌اند و حتی این نقش‌آفرینی در دوران کنونی هم با ارائه اختراعاتی همچون فناوری اصلاح ژنتیکی «CRISPR» ادامه یافته است، اما بدون شک جهان از بهره گرفتن از پتانسیل نیمی از جمعیت خود، غافل مانده و در بهره‌برداری از آن ضعیف عمل نموده است. مسئله عدم استفاده کافی و لازم از پتانسیل ذهنی خلاقانه زنان، یکی از موضوعاتی است که بسیاری از نهادهای معتبر و بین‌المللی مالکیت فکری، اعم از سازمان جهانی مالکیت فکری و دفتر ثبت اختراعات و علائم تجاری آمریکا، بر آن تأکید ویژه‌ای داشته و تلاش فراوانی برای افزایش سهم زنان از اختراعات و نوآوری‌های به ثبت رسیده از خود نشان می‌دهند.

این سؤال از دیرباز مطرح بوده که چرا نام تعداد اندکی از مخترعین زن در میان انبوه پرونده‌های ثبت اختراع به چشم می‌خورد. آیا دلیل این امر، ناتوانی زنان در توسعه فناوری‌های جدید است یا این‌که مشکلات دیگری وجود دارد؟ این پرسشی است که دفتر مالکیت فکری انگلیس «IPO»، در گزارش جدید خود به آن پرداخته است. بنا بر این مطالعه، تقریباً کمتر از ۱۳ درصد از پرونده‌های ثبت اختراع در سرتاسر جهان، از سوی مخترعین زن به ثبت می‌رسد که نشان از اختلاف هفت برابری فعالیت‌های مخترعین مرد و زن دارد. نکته جالب‌تر این‌که اگرچه در طی سال‌های اخیر روند مشارکت زنان مخترع تا حدی افزایشی بوده است، اما بنا بر برآوردها، با نرخ رشد فعلی، تا سال ۲۰۷۰ میلادی امکان پر کردن این شکاف جنسیتی و برابری سهم مخترعین زن و مرد وجود نخواهد داشت. لازم به ذکر است که نسبت مخترعین زن در طی بیست سال گذشته دو برابر شده و از ۶.۸ درصد در سال ۱۹۹۸ میلادی به ۱۲.۷ درصد در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته است.

یک علت عمده مشارکت پایین زنان مخترع که در پژوهش‌های پیشین «USPTO» و سایر نهادهای مالکیت فکری نیز به آن اشاره شده است، فقدان زنانی است که در زمینه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات «STEM» فعالیت دارند. به عبارت بهتر، اگر می‌خواهیم زنان بیشتری را در حال ثبت اختراع ببینیم، باید شاهد این باشیم که تعداد بیشتری از زنان در دانشگاه‌ها مشغول به تحصیل در رشته‌های بنیادین شده و یا به سمت مشاغل تحقیقاتی بروند. برای مثال، در حال حاضر کمتر از یک‌چهارم نیروی کار انگلیس در صنایع بنیادین را زنان تشکیل می‌دهند و همین به شکاف جنسیتی در اختراعات دامن زده است.

بنا بر گزارش «IPO»، روسیه در صدر کشورهای دارای بیشترین مشارکت زنان مخترع قرار دارد. تقریباً ۱۷ درصد از پرونده‌های ثبت اختراع این کشور در طی بیست سال گذشته، حداقل یک مخترع زن داشته‌اند. فرانسه با سهم ۱۶ درصدی و تایوان با سهم ۱۳ درصدی، در رده‌های بعدی کشورهای برتر از نظر مشارکت زنان در فعالیت‌های ثبت اختراع قرار گرفته‌اند. حضور چین در رده چهارم با سهم ۱۳ درصدی و بالاتر از آمریکای رده ششمی با سهم ۱۰  درصدی، از نکات جالب این فهرست است.

گفتنی است که سهم مخترعین زن از کل «US» پتنت‌های گرنت شده در سال ۲۰۱۶ میلادی، برابر با ۲۱ درصد بوده است که در مقایسه با سهم ۸ درصدی در دهه ۱۹۸۰ میلادی، روند صعودی فعالیت‌های زنان را تأیید می‌کند. البته سطح مشارکت زنان در فعالیت‌های نوآورانه آمریکا، به رویکردهای شرکت فناور نیز بستگی دارد که برای مثال، شرکت «3M» در این زمینه به شدت قوی عمل نموده است. با توجه به اثرات نابرابری جنسیتی در فرآیند ارزیابی درخواست‌های ثبت اختراع و در نتیجه، سهم کم زنان و اقلیت‌های نژادی از پتنت‌های گرنت شده، مجموعه‌ای از کمک‌های حقوقی و اداری از سوی دفاتر مختلف ثبت اختراع و شرکت‌های مختلف ارائه شده است که از آن جمله، می‌توان به تسریع بررسی درخواست‌های ثبت اختراع زنان در هند و طرح ابتکاری شرکت گوگل با همکاری دانشگاه «Yeshiva» برای رفع شکاف‌های موجود در سیستم پتنت آمریکا و کمک به زنان و اقلیت‌ها در فرآیند ثبت اختراع، اشاره نمود.

پربازدید‌ترین‌ها

دومین دوره خودخوان مالکیت فکری برای همه برگزار می‌شود
۱۰ آذر ۱۴۰۰

دومین دوره خودخوان مالکیت فکری برای همه برگزار می‌شود

دومین دوره خودخوان با عنوان «مالکیت فکری برای همه»، به همت آکادمی کانون پتنت ایران، 12 آذر آغاز می‌شود.

لزوم حمایت از پتنت‌های راهبردی در مسیر ایده تا بازار
۲۳ آبان ۱۴۰۰

لزوم حمایت از پتنت‌های راهبردی در مسیر ایده تا بازار

دومین وبینار «مدرسه پاییزه» با عنوان «مالکیت فکری، بودن یا نبودن مسئله این است!» ویژه مرکز مالکیت فکری دفتر توسعه فناوری سلامت وزارت بهداشت برگزار گردید.  

رده ۶۰ شاخص جهانی نوآوری به ایران رسید
۲۴ آبان ۱۴۰۰

رده ۶۰ شاخص جهانی نوآوری به ایران رسید

بر اساس آمار منتشر شده، ایران در شاخص‌های مختلف در مقایسه با ده کشور برتر، کشورهای منطقه و گروه کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا در حوزه خروجی‌های فناوری عملکرد مطلوبی داشته تا جایی که به جایگاه 60 در شاخص جهانی نوآوری رسیده است.