پیشگامان فناوری «mRNA»؛ نسل جدید واکسن‌ها و روش‌های درمانی
۰۵ اردیبهشت ۱۴۰۰ پیشگامان فناوری «mRNA»؛ نسل جدید واکسن‌ها و روش‌های درمانی

با ظهور اپیدمی کووید-۱۹ و تلاش برای ساخت واکسن این بیماری مرگبار، واژه جدیدی تحت عنوان «mRNA»، بر سر زبان‌ها افتاد. فناوری منحصربه‌فرد و پیشرفته‌ای که شاید واکسن کووید-۱۹، تنها سرآغازی برای کاربردهای فراگیر آن در حوزه‌های مختلف پزشکی و دارویی باشد. همین پتانسیل بالقوه، موجب شده تا بسیاری از شرکت‌های بزرگ دارویی و حتی فناوران به ظاهر غیرمرتبط همچون تسلا، به دنبال توسعه و تجاری‌سازی این فناوری برآیند. از آنجا که این فناوری کاملاً نوظهور است، شاید تنها راه تحلیل بازیگران و مسیر آتی آن، رصد و ارزیابی فعالیت‌های ثبت اختراع باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در حال حاضر، سه شرکت مدرنا (Moderna)، بیوان‌تک (BioNTech) و کیوروک (CureVac)، پیشگام توسعه این فناوری هستند.

شاید برای شما هم این پرسش پدید آمده که «mRNA» چیست؟ در پاسخ باید گفت که هر سلول‌، در هسته خود حاوی «DNA»ای است که ژن‌های موجود در آن، مجموعه دستورات لازم برای تولید پروتئین‌های مورد نیاز برای کارکرد مناسب بدن را در خود جای داده‌اند. «DNA»، هیچ‌گاه هسته سلول را ترک نمی‌کند و در نتیجه، فرآیند ساخت پروتئین مبتنی بر رمزهای ژنتیکی، توسط یک مولکول تک‌رشته‌ای به نام «mRNA» انتقال می‌یابد. این پیام‌رسان تک‌رشته‌ای که نسخه‌ای از دستورات ژنتیکی را حمل می‌کند، از سلول خارج شده و ساخت مولکول پروتئینی را موجب می‌شود. این پدیده جالب، سال‌ها است که از سوی محققین مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته، اما با تصویب مجوز اضطراری واکسن‌های ابداعی فایزر (به همراه بیوان‌تک) و مدرنا که از این فناوری برای مقابله با ویروس کرونا استفاده می‌کنند، بیش از پیش بر سر زبان‌ها افتاد. به عبارت بهتر، واکسن‌های مذکور را می‌توان نخستین محصول تجاری مبتنی بر فناوری «mRNA»، به‌عنوان فناوری کلیدی آینده بشر دانست.

در حالی که تلاش‌ها برای توسعه کاربردهای جدید «mRNA» ادامه داشته و فعالان بازار مطمئن هستند که کووید-۱۹ تنها یکی از نشانه‌های استفاده از این پلتفرم فناورانه در آینده نزدیک محسوب می‌شود، تحلیل فضای رقابتی و روابط استراتژیک بازیگران پیشگام، از اهمیت شایان ذکری برخوردار است. اگر فعالیت‌های ثبت اختراع را مدنظر قرار دهیم، شرکت‌های مدرنا، بیوان‌تک و کیوروک، سه بازیگر پیشرو و کلیدی در این حوزه محسوب می‌شوند. جالب اینجا است که بخشی از پتنت‌های اصلی مورد استفاده توسط مدرنا و بیوان‌تک، متعلق به شرکت «Cellscript» است که بر اساس تلاش‌های نوآورانه دکتر کاتالین کاریکو (Katalin Karikó) و دریو ویسمن (Drew Weissman) از دانشگاه پنسیلوانیا پدید آمده است. کاریکو، هم‌اکنون معاون اجرایی بیوان‌تک و از کاندیداهای احتمالی جایزه نوبل در سال‌های آینده به حساب می‌آید!

شرکت مدرنا، به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی توسعه فناوری «mRNA» و دارنده یکی از واکسن‌های کووید-۱۹، یک سبد محصول متنوع و گسترده، شامل خط تولید ۲۶ داروی مبتنی بر این فناوری را هدایت می‌کند. این محصولات دارویی، به مجموعه گسترده‌ای از بیماری‌های عفونی، انکولوژی، بیماری‌های نادر خودایمنی و حتی بیماری‌های قلبی و عروقی مرتبط است. بنا بر اعلام این شرکت، مدرنا صاحب‌امتیاز بیش از ۲۷۰ گواهی ثبت اختراع داخلی و خارجی (به همراه ۶۰۰ درخواست ثبت اختراع در انتظار ارزیابی) است که از نوآوری‌های مرتبط با فناوری «mRNA» محافظت می‌کنند. جالب این‌که تنها برای واکسن «COVID-19 mRNA-1273»، حداقل هفت «US» پتنت در سبد دارایی‌های فکری این شرکت حضور دارد.

دومین فناور پیشرو در توسعه «mRNA»، شرکت آلمانی بیوان‌تک است که هم‌اکنون با محصول «BNT162» (واکسن مشترک بیوان‌تک و فایزر) در بازار حضور دارد. خط تولید محصولات این شرکت نسبتاً کوچک، شامل ۱۵ کاندید مبتنی بر فناوری «mRNA» است که در مبارزه با سرطان، آنفولانزا، سل و بیماری‌های نادر کاربرد دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیوان‌تک نیز، همانند مدرنا به اهمیت محافظت از دارایی‌های فکری خود به شدت واقف بوده و سبدی متشکل از ۲۰۰ خانواده پتنت (تحت مالکیت یا اخذ مجوز شده) در اختیار دارد.

در نهایت، سومین بازیگر فعال در فضای رقابتی توسعه فناوری «mRNA»، کیوروک است که مشابه با بیوان‌تک، در آلمان مستقر می‌باشد. مجموعه محصولاتی که این شرکت در حال تلاش برای تجاری‌سازی آن‌ها است، شامل چهار واکسن مبتنی بر «mRNA»، چهار روش ایمنی درمانی سرطان و چهار روش درمانی مبتنی بر پروتئین (از جمله برای چشم و ریه) است. لازم به تأکید است که این فناور، هم‌اکنون هیچ محصول تجاری در بازار نداشته و واکسن کووید-۱۹ آن، در حال طی نمودن فاز سوم آزمایشات بالینی است. نکته جالب پیرامون فعالیت‌های ثبت اختراع کیوروک، برخورداری از یک سبد تقریباً ۷۰۰ پتنتی در حوزه «mRNA» است که این شرکت را در زمره پیشگامان اصلی این حوزه قرار می‌دهد. کیوروک، مدعی است که در بین شرکت‌های فعال در این زمینه، بیشترین استنادات پتنت با موضوع فناوری «mRNA» متعلق به این شرکت است!

باید توجه داشت که این حجم از فعالیت‌های ثبت اختراع و سرمایه‌گذاری‌های فزاینده در حوزه «mRNA»، به خوبی ارزش تجاری این فناوری نوظهور را نشان می‌دهد. بدیهی است که این فعالیت‌ها و ماهیت پیشرفته فناوری، همکاری بین بازیگران را به امری محتوم و گریزناپذیر مبدل می‌سازد، چیزی که در مشارکت‌های فناورانه بین شرکت‌های فناور و دانشگاه‌های مختلف هم به چشم می‌خورد. از سوی دیگر، این سطح شدید از رقابت‌های فناورانه، مجموعه وسیعی از دعاوی حقوقی را پدید می‌آورد که در حال حاضر، نشانه‌هایی از آغاز این روند هویدا شده است.

پربازدید‌ترین‌ها

تقویم پاییز آکادمی کانون پتنت ایران
۱ مهر ۱۴۰۰

تقویم پاییز آکادمی کانون پتنت ایران

آکادمی کانون پتنت ایران، در پاییز سال جاری، هشت مورد از پرمخاطب‌ترین رویدادهای خود را در قالب سه‌شنبه‌های با طعم مالکیت فکری برگزار می‌نماید.

دعوت به همکاری در حوزه‌های مهندسی شیمی، مهندسی مکانیک و مهندسی برق و کامپیوتر
۱۴ مهر ۱۴۰۰

دعوت به همکاری در حوزه‌های مهندسی شیمی، مهندسی مکانیک و مهندسی برق و کامپیوتر

کانون پتنت ایران جهت توسعه تیم جستجوی نوآوری خود، از فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد یا دکتری در رشته‌های مهندسی شیمی، مهندسی مکانیک و مهندسی برق و کامپیوتر از دانشگاه‌های برتر کشور دعوت به همکاری به‌ عمل می‌آورد.

رکورد جدید ایران در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱
۳۰ شهریور ۱۴۰۰

رکورد جدید ایران در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱

سوئیس برای چندمین سال متوالی، در صدر فهرست نوآورترین کشورهای جهان قرار گرفت. پس از سوئیس هم، کشورهای سوئد و آمریکا، رده‌های دوم و سوم بهترین عملکرد نوآوری را از آن خود نموده‌اند. بر اساس گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱ که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری منتشر شده، ایران هم با عملکردی بهتر نسبت به سال گذشته میلادی، صعود هفت پله‌ای را تجربه نموده و در جایگاه ۶۰ام کشورهای نوآور جهان قرار گرفته است.

شناسایی خودروهای فورد به کمک هولوگرام‌های نورانی
۷ مهر ۱۴۰۰

شناسایی خودروهای فورد به کمک هولوگرام‌های نورانی

شرکت خودروسازی فورد، در یک همکاری فناورانه با شرکت لینکلن، فناوری جدیدی برای ایجاد نوعی هولوگرام سفارشی بر روی کاپوت خودرو توسعه داده‌اند. این هولوگرام که از ذرات بسیار ریز آب معلق در هوا تشکیل شده که توسط یک نورافکن روشن می‌شود، امکان تشخیص وسیله نقلیه را در شرایط خاص، از جمله انبوه خودروهای پارک شده در یک پارکینگ، آب و هوای ابری و یا تاریکی شب فراهم می‌نماید.

مدرسه پاییزه مالکیت فکری وزارت بهداشت
۲۵ مهر ۱۴۰۰

مدرسه پاییزه مالکیت فکری وزارت بهداشت

آکادمی کانون پتنت ایران، با همکاری مرکز مالکیت فکری دفتر توسعه فناوری سلامت وزارت بهداشت، اقدام به برگزاری یک مدرسه پاییزه مالکیت فکری ویژه محققین دانشگاه‌ها و مراکز وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نموده است. این مدرسه که متشکل از هفت وبینار با عناوین مختلف مالکیت فکری و با تمرکز ویژه بر ثبت اختراع است، ترغیب برای استفاده از سیستم پتنت، هم برای حفاظت از دستاوردهای فناورانه و هم برای انجام پژوهش‌های کاربردی و خلق ثروت از آن‌ها را هدف قرار می‌دهد.

ربات‌های خدماتی در یک قدمی ورود به منازل
۲۹ شهریور ۱۴۰۰

ربات‌های خدماتی در یک قدمی ورود به منازل

ثبت اختراعات جدید «دایسون»، حکایت از تمرکز جدی این شرکت بر روی مدل‌های جدیدی از ربات‌های خدماتی دارد. ربات‌های دایسون، قادر به پایین و بالا رفتن از پله‌ها بوده و می‌توانند آن‌ها را تمیز نمایند. در کنار طراحی نوآورانه و منحصربه‌فرد در نظر گرفته شده برای این ربات‌ها، قابلیت تعامل آن‌ها با سایر لوازم خانه، جابجایی لوازم، باز و بسته کردن کشوها و حتی قابلیت در دست گرفتن لیوان و خودکار، حکایت از ربات‌های همه فن حریفی دارد که تا پیش از این، فقط در فیلم‌های تخیلی هالیوودی دیده می‌شد.