۱۶ فروردین ۱۳۹۷ صدور مجوز بهره‌برداری از فناوری-قسمت چهارم: شرایط و معیارهای مرتبط با توسعه‌های آتی

مقدمه

این نوشتار، بخش چهارم از کتابچه راهنمای لیسانس فناوری موفق «STL» است که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری «WIPO» و با هدف ارائه مهم‌ترین نکات و راهکارهای عملی، پیرامون تجارب موفق در حوزه اخذ و صدور مجوزهای بهره‌برداری از فناوری انتشار یافته است. با توجه به پارادایم «نوآوری باز» به‌عنوان مدل غالب همکاری بین سازمان‌های علمی به‌ویژه دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی و تجاری در عصر حاضر، اساس و بنیان مشارکت‌های فناورانه، بر قراردادها و موافقت‌نامه‌های مبادله مجوز بهره‌برداری از فناوری استوار شده است.

در بخش‌های پیشین از راهنمای مذکور، پس از معرفی مفاهیم اصلی مرتبط با لیسانس فناوری و شاخصه‌های کلیدی موفقیت در آن، با برخی از مهم‌ترین سؤالاتی که می‌بایست پیش از ورود به مذاکرات موافقت‌نامه صدور مجوز به آن‌ها پاسخ دهیم، آشنا شدیم. همچنین با شرایط و معیارهای کلیدی توافق، به‌عنوان یکی از موضوعات محوری در مذاکرات موافقت‌نامه‌های صدور مجوز فناوری که تعیین صحیح آن‌ها می‌تواند موفقیت در توافق را به همراه داشته باشد، آشنا شدیم. شرایط کلیدی را می‌توان در چهار خوشه اصلی شامل «موضوع مجوز بهره‌برداری»، «دامنه و محدوده حقوق انتقال‌یافته»، «شرایط و معیارهای مالی» و «توسعه‌های آتی فناوری» دسته‌بندی نمود.

در این قسمت سعی می‌گردد آخرین خوشه به‌تفصیل بررسی گردیده و مهم‌ترین شرایط و معیارهای مرتبط با توسعه‌های آتی فناوری، شامل «چگونگی مالکیت دریافت‌کننده مجوز در زمینه حقوق مرتبط با بهبودها و توسعه‌های جدید فناوری»، «خدمات پشتیبانی و قطعات و تجهیزات یدکی»، «چگونگی فرآیند مستندسازی، دانش فنی و مشاوره و آموزش» و نیز «شرایط مرتبط با آینده ارتباطات طرفین» معرفی گردد.

 

filereader.php?p1=main_c4ca4238a0b923820

 

خوشه چهارم: رشد و توسعه‌های آتی فناوری

۱- آیا دریافت‌کننده مجوز، مالکیت حقوق نسخه‌ها و محصولات آینده را در اختیار خواهد داشت؟

یکی از نگرانی‌هایی که دریافت‌کننده فناوری در فرآیند اخذ مجوز با آن روبرو است، به توسعه‌های آتی فناوری باز می‌گردد. تصور نمایید که وارد یک توافقنامه اخذ مجوز بهره‌برداری از یک فناوری جدید شده‌اید؛ حال اگر دارنده فناوری، اقدام به ارائه یک نسخه جدید و یا محصولی دیگر از فناوری نموده و مجوز بهره‌برداری از آن را در اختیار رقیب شما قرار دهد، چه اتفاقی رخ خواهد داد. حتی ممکن است، نسخه جدید ارائه‌شده از سوی دارنده فناوری، به منسوخ شدن فناوری قدیمی که در اختیار شما است، منجر گردد. همین چالش، موجب می‌شود تا اخذکننده مجوز، در پی دریافت حقوق گسترده پیرامون تغییرات جدید، پیشرفت‌ها و فناوری‌های مرتبط با موضوع توافقنامه باشد. البته در این مورد نیز نوعی تضاد و تعارض بین خواسته‌های اخذکننده و صادرکننده مجوز فناوری وجود دارد؛ از یک‌سو، دریافت‌کننده مجوز علاقه‌مند به در اختیار گرفتن حق بهره‌برداری از پیشرفت‌ها و نوآوری‌های جدید بوده و از سوی دیگر، دارنده فناوری در جهت پایداری و سلامت کسب‌وکار خود می‌بایست قادر به نوآوری و تغییر مسیر فناوری باشد که این امر مستلزم ایجاد محدودیت برای دریافت‌کننده مجوز، در زمینه توسعه‌های آتی فناوری است.

در هر صورت، نکته مهم و کلیدی این است که به‌طور دقیق روشن شود که آیا دریافت‌کننده مجوز، حقوق مرتبط با نسخه‌های جدید فناوری و یا محصول را در اختیار خواهد داشت و یا خیر. به عبارت دیگر، در یک موافقت‌نامه صدور مجوز بهره‌برداری از «IP»، باید مشخص گردد که آیا اخذ کننده مجوز، مجاز به استفاده از توسعه‌های آتی و موارد بهبود یافته خواهد بود؟

به‌طور کلی در قراردادهای اخذ و صدور مجوز فناوری، به نسخه‌های آتی فناوری و محصولات جدید مبتنی بر آن‌ها اشاره می‌شود، تا بتوان مسائل مرتبط با موارد بهبود یافته و فناوری‌ها و محصولات جدید، به‌ویژه مسائل مالی را تعیین تکلیف نمود.

آیا این نسخه‌ها یا محصولات جدید، نیاز به پرداخت‌های اضافی دارند؟ اگر چنین است، آیا مشخص نمودن پرداخت‌های ثابت در زمان کنونی امکان‌پذیر است؟ در اغلب موارد، پیش‌بینی و مذاکره برای تعیین پرداخت‌های مرتبط با نسخه‌های جدید و پیشرفت‌های فناورانه امکان‌پذیر نیست و به همین دلیل، توافق بر سر جزئیات پرداختی برای توسعه‌های آینده، نمی‌تواند وارد موافقت‌نامه صدور مجوز شود. چنین تعهداتی در صورت عدم یک موافقت‌نامه روشن و صریح مالی، قابل اجرا نخواهد بود.

مسئله مهم دیگری که می‌تواند مطرح شود، این است که آیا دسترسی دریافت‌کننده مجوز به تمامی نسخه‌های آتی، هم‌زمان با سایر دریافت‌کنندگان مجوز خواهد بود. موافقت‌نامه‌های صدور مجوز فناوری، عموماً نوعی دسترسی متوازن را برای دریافت‌کننده مجوز فراهم می‌آورند؛ بدین معنی که دسترسی در زمان مشابه و با شرایط و معیارهای قابل مقایسه، به پیشرفت‌ها و نسخه‌های آتی فناوری ممکن خواهد بود.

 

۲- آیا مجوز فناوری، خدمات پشتیبانی و قطعات و تجهیزات یدکی را شامل می‌شود؟

یکی دیگر از مواردی که در یک توافقنامه صدور و اخذ مجوز بهره‌برداری از فناوری می‌بایست به آن توجه شود، ارائه خدمات پشتیبانی، از سوی دارنده فناوری است. آیا خدمات پشتیبانی در استفاده و به‌کارگیری فناوری و محصولات مرتبط با آن، از سوی صادرکننده مجوز ارائه می‌گردد؟ برای مثال، در فناوری‌های مرتبط با وب، آیا دارنده فناوری در شرایط اضطراری که دسترسی به وب وجود ندارد، مجبور به پاسخگویی خواهد بود؟ آیا یک تعداد مشخص از کارکنان، به تصحیح اشکالات فنی تخصیص داده شده‌اند که وظیفه آن‌ها برطرف نمودن نقص‌ها و راه‌اندازی مجدد سیستم است؟ آیا این خدمات و پشتیبانی ارائه‌شده، مستلزم پرداخت هزینه اضافی خواهد بود؟ آیا هزینه‌های نگهداری و خدمات پشتیبانی، سالانه تعریف می‌شود؟ گاهی اوقات، تمامی این موارد در یک موافقت‌نامه جداگانه، تحت عنوان «موافقت‌نامه خدمات» مورد توجه قرار می‌گیرند.

پرسش دیگری که باید به آن توجه نمود، قطعات یدکی و تجهیزات جانبی و نحوه تأمین آن‌ها است. اگر یک محصول توسط یکی از طرفین، در حال توسعه و یا ساخت باشد، آیا این محصول نیازمند قطعات یدکی در طول زمان خواهد بود و اگر چنین است، چه میزان از قطعات یدکی می‌بایست تولید و یا خریداری گردد؟

 

۳- چگونگی فرآیند مستندسازی، دانش فنی و مشاوره و آموزش

در موافقت‌نامه‌های مبادله مجوز فناوری، طرفین اغلب بر فناوری و یا دارایی فکری متمرکز می‌شوند و از اطلاعات غیراختصاصی مبادله شده در خلال توافق غافل می‌شوند. برای مثال، یک دریافت‌کننده مجوز فناوری، ممکن است به کمک و مساعدت دارنده فناوری از نظر دانش، آموزش و مشاوره برای ایجاد فناوری یا محصول کاربردی و مفید، نیاز داشته باشد. بنابراین مهم است که تعیین نمایید:

  • آیا اخذکننده مجوز، در زمینه اسناد و مدارک و یا مواردی که به وی در درک و شناخت چگونگی استفاده از فناوری کمک می‌نماید، نیازمند کمک از سوی صادرکننده مجوز خواهد بود؟
  • آیا اخذکننده مجوز، نیازمند دانش فنی خاص از سوی دارنده فناوری جهت بهره‌برداری از آن است؟
  • آیا اخذکننده مجوز، نیازمند و یا متمایل به استفاده از پرسنل دارنده فناوری برای کار با کارکنان خود است؟
  • چه کسی مالک نتایج حاصل از این قبیل کارهای مشترک و دارایی‌های فکری ایجاد شده خواهد بود؟ (به مورد سوم از خوشه اول نگاه کنید.)
  • آیا اخذکننده مجوز، خواستار آموزش کارکنان خود توسط دارنده فناوری در استفاده و بهره‌برداری از آن است؟ اگر چنین است، چند ساعت؟

 

۴- چه شرایط ویژه‌ای در زمینه آینده ارتباطات طرفین وجود دارد؟

معیار و شرایط پایانی خوشه چهارم، به معیارها و شرایط مرتبط با آینده روابط طرفین درگیر در توافق باز می‌گردد. آیا شرایطی مبنی بر عدم رقابت وجود دارد که به‌موجب آن یکی از طرفین خواستار موافقت طرف دیگر برای عدم همکاری با دیگر رقبا است؟ چنین محدودیت‌هایی، علاوه بر این‌که در برخی از حوزه‌های قضایی ملی غیرقانونی است، قابلیت مذاکره در مورد روابط تجاری جایگزین را محدود می‌نماید و بهتر است از آن‌ها اجتناب شود.

یکی دیگر از مواردی که ممکن است در مذاکرات مجوز فناوری بر سر آن صحبت شود، امکان استخدام نفرات و کارکنان طرف مقابل است. برخی اوقات، طرفین توافق می‌نمایند کارکنان یکدیگر را جذب و استخدام نمایند. این امر به‌ویژه در مواردی که سرمایه انسانی یکی از طرفین، برای موفقیت آن حیاتی است، از مفاد مهم توافق به شمار می‌رود.

در پایان باید اشاره نمود که لیست شرایط و معیارهای ذکر شده در سطور پیشین که در چهار خوشه اصلی بیان گردید، کامل نیست ولی می‌تواند مروری کلی از مهم‌ترین مسائل مطرح در قرارداد مجوز فناوری محسوب شود. توصیه می‌شود با تیم خود بر شرایط خود متمرکز شده و قبل از آغاز مذاکرات با طرف مقابل، جوانب مثبت و منفی را به‌طور کامل در نظر بگیرید. پیش از آغاز مذاکرات، مرور شرایط کلیدی با یک مشاور حقوقی، می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

پربازدیدترین‌ها

تویوتا موتور؛ غول ژاپنی صنعت خودرو

تویوتا موتور؛ غول ژاپنی صنعت خودرو

یکی از برندهای مشهور در صنعت خودرو، تویوتا است که نه تنها بازار آسیا، بلکه اروپا و آمریکا به‌عنوان محل فعالیت رقبای قدرتمندی همچون فورد، جنرال موتورز، دایملر و فولکس‌واگن را تحت سیطره خود درآورده است. رمز موفقیت این غول ژاپنی، تمرکز بر نوآوری و برتری بر رقبا با استفاده از فناوری‌های متمایز و کارآمد است. ثبت بیش از ۲۷۰۰ درخواست در هر یک از کشورهای ژاپن و آمریکا در سال ۲۰۲۰ میلادی، بخشی از فعالیت‌های گسترده این شرکت نوآور را نشان می‌دهد. در این نوشتار، به مرور و بررسی فعالیت‌های ثبت اختراع تویوتا موتور طی سال‌های اخیر می‌پردازیم.

حقوق مالکیت فکری و اثرات آن بر عملکرد شرکت‌ها

حقوق مالکیت فکری و اثرات آن بر عملکرد شرکت‌ها

با وجود اینکه مزایای فراوان مالکیت فکری غیرقابل چشم‌پوشی است، اما صاحبان کسب‌وکارها به دنبال یافتن چگونگی و میزان تأثیر این حقوق بر عملکرد شرکت‌های خود می‌باشند. گزارش جدید دفتر ثبت اختراع اروپا، به مقایسه عملکرد اقتصادی شرکت‌های دارنده حقوق مالکیت فکری در مقایسه با شرکت‌های فاقد این حقوق پرداخته که در این نوشتار نگاهی اجمالی به آن شده است. بر اساس این گزارش که با بررسی بیش از ۱۲۷ هزار شرکت اروپایی تهیه شده، زمانی که یک «SME» پتنتی در اختیار داشته باشد، درآمد آن تا ۵۰ درصد بیشتر خواهد شد.

مردی که دنیای سرگرمی را به عروسک‌هایش گره زد!

مردی که دنیای سرگرمی را به عروسک‌هایش گره زد!

بسیاری از مردم جهان، با عروسک‌های «ماپت» آشنا هستند. عروسک‌هایی که خلق آن‌ها دیون تخیل عجیب و مثال‌زدنی «جیم هنسون» بوده است. هنسون در کنار علاقه زیادی که به آفرینش کاراکترهای عروسکی جدید داشت، مسئله حفاظت از آن‌ها را نیز به صورت جدی دنبال می‌کرد. در این نوشتار، با بخشی از داستان زندگی هنسون و اهمیت استفاده از سیستم مالکیت فکری برای وی بیشتر آشنا می‌شویم.

شرکت چینی «BOE Technology»؛ پیشگام حوزه اینترنت اشیاء

شرکت چینی «BOE Technology»؛ پیشگام حوزه اینترنت اشیاء

شرکت چینی «BOE»، در سال ۱۹۹۳ میلادی و توسط «وانگ دانگشنگ»، کارآفرین موفق چینی تأسیس شد. این شرکت که بیشتر در حوزه اینترنت اشیاء فعال است، طی سال‌های اخیر عملکرد فوق‌العاده‌ای در خصوص ثبت اختراع از خود به جای گذاشته که نمونه‌هایی از آن، بیش از ۲۶۰۰ گواهی ثبت اختراع در چین و بیش از ۲۱۰۰ گواهی در آمریکا در سال ۲۰۲۰ میلادی است. در این نوشتار، با فعالیت‌های ثبت اختراع این شرکت فناور بیشتر آشنا می‌شویم.

دانشگاه میشیگان؛ پیشگام در کارآفرینی دانشگاهی

دانشگاه میشیگان؛ پیشگام در کارآفرینی دانشگاهی

دانشگاه میشیگان، یکی از اولین دانشگاه‌های دولتی آمریکا است. این دانشگاه که یکی از برجسته‌ترین دانشگاه‌های جهان و پیشرو در آموزش و پژوهش محسوب می‌شود، بیش از ۵۱ هزار دانشجو و ۵۶۰۰ عضو هیئت‌علمی دارد. دانشگاه میشیگان، در خصوص ثبت اختراع نیز عملکرد قابل توجهی داشته و در سال ۲۰۲۰ میلادی، با ثبت ۲۲۱ درخواست جدید در آمریکا، در جایگاه هشتم دانشگاه‌های برتر متقاضی ثبت اختراع در این کشور قرار گرفته است. در این نوشتار، با این دانشگاه نوآور و عملکرد آن در خصوص ثبت اختراع بیشتر آشنا می‌شویم.

پنج سال برنامه فشرده برای شکستن رکوردهای مالکیت فکری

پنج سال برنامه فشرده برای شکستن رکوردهای مالکیت فکری

بررسی آمار و اطلاعات منتشر شده از سوی دفتر مالکیت فکری چین، نشان از علاقه شدید چینی‌ها به حقوق مالکیت فکری دارد. پنج سال تلاش فشرده که در قالب برنامه استراتژیک ۲۰۲۰-۲۰۱۶ دفتر مالکیت فکری چین انجام شد، رکوردهای عجیبی را برای این کشور به دنبال داشت. دستیابی به رکورد ۱۵.۸ پتنت به ازای هر ده هزار نفر، جایگاه نخست جهانی در درخواست‌های «PCT»، تغییر ۱۵ پله‌ای در شاخص جهانی نوآوری و تغییر ۴۷ پله‌ای در فهرست سهولت راه‌اندازی کسب‌وکار بانک جهانی، نمونه‌هایی از این موفقیت‌ها هستند. در این گزارش، عملکرد این دفتر و سیاست‌گذاری‌های صورت گرفته در این بازه پنج ساله و نتایج حاصل شده در سال ۲۰۲۰ بیشتر معرفی می‌شود.