گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری
۲۵ دی ۱۳۹۹ گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری

نگاشت جغرافیای نوآوری در جهان

در دنیای به‌شدت رقابتی کنونی، سلاح اصلی صنایع و شرکت‌ها برای پیشی گرفتن از رقبا، فناوری و نوآوری است. شاخص جهانی نوآوری (Global Innovation Index) یا «GII» که همه ساله از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) انتشار می‌یابد، با بکارگیری مجموعه‌ای وسیع از شاخص‌ها و معیارهای متنوع، وضعیت نوآوری در مناطق مختلف جغرافیایی را بررسی می‌کند.

آخرین نسخه این گزارش که تحت عنوان «GII 2020» انتشار یافته، ۱۳۱ کشور جهان را بر مبنای ۸۰ شاخص، بررسی و ارزیابی نموده است. این شاخص‌ها، در دو دسته کلی شاخص‌های ورودی نوآوری و شاخص‌های خروجی نوآوری طبقه‌بندی شده که خود به زیرشاخص‌هایی تقسیم می‌شوند:

  • شاخص‌های ورودی نوآوری: «مؤسسات و نهادها»، «سرمایه انسانی و پژوهش»، «زیرساخت‌ها»، «پیچیدگی بازار» و «پیچیدگی کسب‌وکار»
  • شاخص‌های خروجی نوآوری: «خروجی دانش و فناوری» و «خروجی‌های خلاقانه»

در حالی‌که سوئیس، سوئد و آمریکا، در صدر کشورهای نوآور جهان قرار گرفته‌اند، ایران با عقبگرد چند پله‌ای نسبت به سال‌های قبل، در رده ۶۷ ایستاده است. در این گزارش، به بررسی کلی وضعیت ایران در زیرشاخص‌های مختلف پرداخته و سعی داریم تا برخی فرصت‌ها و خلأهای موجود در این بین را به نمایش بگذاریم. در انتها نیز، بررسی رقبای منطقه‌ای ایران، از جمله مواردی است که نیم‌نگاهی به آن خواهیم داشت. لازم به ذکر است که علاقه‌مندان می‌توانند گزارش مفصل عملکرد ایران را در فایل پیوست مطالعه نمایند.

 

ایران در شاخص جهانی نوآوری

 

جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری

شکل ۱، روند پایدار و کاملاً صعودی عملکرد ایران در حوزه نوآوری را به خوبی نشان داده است. بهبود ۴۶ پله‌ای ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ میلادی (از رده ۱۱۳ به ۶۷)، گواهی بر تلاش‌های صورت‌گرفته برای بهبود وضعیت نوآوری در کشور است.

 

رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های اخیر

شکل ۱- رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های اخیر

 

البته این مسیر با افت و خیزهایی هم همراه بوده است. در سال ۲۰۲۰ میلادی، روند بهبود جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری متوقف شده و با نزول شش پله‌ای نسبت به سال قبل، در رده ۶۷ام کشورهای نوآور جهان جای گرفته است. محدودیت‌های ناشی از اعمال تحریم‌های بی‌سابقه از سوی آمریکا و البته آغاز اپیدمی کووید-۱۹ در ماه‌های پایانی سال ۲۰۱۹، می‌تواند از عمده دلایل این افت عملکردی تلقی شود.

البته باید این نکته را هم در نظر داشت که به دلیل خطاهای احتمالی در اطلاعات دریافتی و نیز برخی شکاف‌های اطلاعاتی در آمار عملکردی کشورها، جایگاه دقیق هر کشور با کمی تلورانس همراه خواهد بود. برای مثال، سازمان جهانی مالکیت فکری، در کنار ذکر جایگاه ۶۷ ایران در «GII 2020»، بازه واقعی این کشور را رده‌های ۵۹ تا ۷۱ عنوان کرده است.

نکته بسیار جالبی که در شکل ۱ مشهود است، تفاوت محسوس عملکرد ایران در شاخص‌های ورودی و خروجی نوآوری در طی سال‌های مختلف است. در حالی‌که روند کلی در هر دو دسته از شاخص‌ها، حکایت از بهبود جایگاه ایران دارد، اما واقعیت از این قرار است که عملکرد در شاخص‌های خروجی بسیار بهتر بوده و بهبود جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری، به‌صورت محسوسی وابسته به این شاخص‌ها است.

 

نقاط ضعف و قوت

برای درک بهتر وضعیت ایران در گروه‌های هفت‌گانه شاخص جهانی نوآوری در سال ۲۰۲۰، به شکل ۲ دقت کنید. با کمی اغماض، می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که ایران در چهار گروه شاخص سرمایه انسانی و پژوهش، زیرساخت، خروجی‌های دانش و فناوری و خروجی‌های خلاقانه، امتیاز عملکردی مناسبی به دست آورده و بالاتر از میانگین امتیاز کشورهای دارای سرانه درآمدی بالاتر از متوسط قرار گرفته است. این در حالی است که در سه شاخص نهادها و مؤسسات، پیچیدگی بازار و پیچیدگی کسب‌وکار، امتیازی پایین‌تر از میانگین کشورهای مذکور کسب شده است. هر یک از این شاخص‌ها، خود تحت تأثیر زیرشاخص‌هایی هستند که در زیر معرفی شده است:

  • مؤسسات و نهادها: «محیط سیاسی»، «محیط نظارتی/ قانونی» و «محیط کسب‌وکار»
  • سرمایه انسانی و پژوهش: «تحصیلات»، «آموزش دانشگاهی» و «تحقیق‌وتوسعه»
  • زیرساخت: «فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی (ICTs)»، «زیرساخت‌های عمومی» و «پایداری زیست‌بوم»
  • پیچیدگی بازار: «اعتبار»، «سرمایه‌گذاری» و «تجارت، رقابت و اندازه بازار»
  • پیچیدگی کسب‌وکار: «نیروی کار دانشی»، «زنجیره نوآوری» و «جذب دانش»
  • خروجی دانش و فناوری: «خلق دانش»، «تأثیر دانش» و «نفوذ یا انتشار دانش»
  • خروجی‌های خلاقانه: «دارایی‌های نامشهود»، « خدمات و کالاهای خلاقانه» و «خلاقیت آنلاین»

 

رده‌بندی ایران در زیرشاخص‌های هفت‌گانه در سال ۲۰۲۰

شکل ۲- رده‌بندی ایران در زیرشاخص‌های هفت‌گانه در سال ۲۰۲۰

 

بررسی دقیق‌تر زیرشاخص‌های مختلف و عملکرد ایران در هر یک از آن‌ها، در گزارش تفصیلی پیوست‌شده قابل دسترسی می‌باشد.

 

جایگاه ایران در منطقه

یکی از مزایای کلیدی گزارش شاخص جهانی نوآوری، شناسایی نقاط ضعف و قوت هر کشور و نیز شناسایی منابع نوآوری و وضعیت هر یک از رقبا است. برای مثال، پیشگامی ترکیه و عربستان به‌عنوان رقبای منطقه‌ای ایران که به ترتیب در رده‌های ۵۱ و ۶۶ کشورهای نوآور جهان قرار گرفته‌اند، زنگ خطری است که باید مورد توجه سیاست‌گذاران و متولیان حوزه علم، فناوری و نوآوری ایران قرار گیرد. در جدول ۱، وضعیت کشورهای منطقه از منظر عملکرد نوآوری مورد بررسی قرار گرفته است.

 

جدول ۱- مقایسه عملکرد نوآوری ایران و کشورهای منطقه از منظر «GII 2020»

مقایسه عملکرد نوآوری ایران و کشورهای منطقه از منظر «GII 2020»

 

در مجموع، ایران پس از کشورهای امارات، هند، ترکیه و عربستان، در رده پنجم کشورهای منطقه قرار گرفته که با توجه به فاصله نزدیک با عربستان در رده‌بندی کلی، می‌توان امیدوار به پیشی گرفتن از این کشور بود. دقت در امتیازات عملکردی همسایگان در حوزه نوآوری و جایگاه آن‌ها در گزارش شاخص جهانی نوآوری، نکات بسیار جالبی را برای ما مشخص می‌کند. شاید مهم‌ترین این نکات، صدرنشینی امارات متحده عربی، در حضور کشورهای قدرتمندی نظیر هند، ایران، ترکیه و عربستان است. این کشور، در رده‌بندی کلی، در جایگاه ۳۴ قرار گرفته که نشان از عملکرد بسیار خوب آن در حوزه نوآوری دارد.

 

اثرگذاری کانون پتنت ایران

کانون پتنت ایران، به‌عنوان یک نهاد حامی ثبت اختراع خارجی که مسئولیت‌هایی همچون ترویج و آموزش مفاهیم مالکیت فکری را هم بر عهده دارد، در طی سال‌های اخیر، از مسیرهای مختلفی بر بهبود جایگاه ایران اثرگذار بوده است.

در زیرشاخص زنجیره نوآوری، یکی از پارامترهای مؤثر، تعداد پتنت فامیلی‌هایی است که حداقل در دو دفتر به ثبت رسیده‌اند. در خصوص این آیتم، نقش کانون پتنت ایران را به‌عنوان یک نهاد حامی برای ثبت اختراعات در خارج از کشور، نمی‌توان نادیده گرفت. در حالی‌که تنها ۳ پتنت گرنت‌شده خارجی در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ میلادی مورد حمایت کانون قرار گرفته بود، این آمار در سال ۲۰۱۷ ، به ۱۰ پتنت افزایش یافت. سال‌های بعد هم این روند صعودی ادامه داشت و در سال ۲۰۱۸، با ۲۴ گواهی ثبت اختراع و سال ۲۰۱۹ با ۳۲ گواهی، رکورهای بهتری ثبت شد. همین روند صعودی در طی این سال‌ها، بهبود جایگاه ایران را در زیرشاخص مربوطه در شاخص جهانی نوآوری نیز به‌دنبال داشته است. از آنجاکه تعداد گواهی‌های اخذ شده در سال ۲۰۲۰ میلادی، با افزایش بیش از صددرصدی همراه بوده (بر اساس آخرین آمار ارائه شده، ۷۲ مورد گزارش شده است)، لذا می‌توان پیش‌بینی نمود که در شاخص جهانی نوآوری سال آتی نیز، رکورد جدیدی را در این خصوص به‌دست آوریم.

در زیر شاخص خلق دانش نیز، یکی از آیتم‌های تأثیرگذار، تعداد درخواست‌های «PCT» بوده که کانون پتنت ایران، نقشی فعال در آن ایفا می‌کند. در طی سال‌های اخیر، بیش از ۲۰ درصد از درخواست‌های «PCT» متقاضیان ایرانی، با حمایت کانون پتنت ایران به ثبت رسیده است.

پربازدیدترین‌ها

تویوتا موتور؛ غول ژاپنی صنعت خودرو

تویوتا موتور؛ غول ژاپنی صنعت خودرو

یکی از برندهای مشهور در صنعت خودرو، تویوتا است که نه تنها بازار آسیا، بلکه اروپا و آمریکا به‌عنوان محل فعالیت رقبای قدرتمندی همچون فورد، جنرال موتورز، دایملر و فولکس‌واگن را تحت سیطره خود درآورده است. رمز موفقیت این غول ژاپنی، تمرکز بر نوآوری و برتری بر رقبا با استفاده از فناوری‌های متمایز و کارآمد است. ثبت بیش از ۲۷۰۰ درخواست در هر یک از کشورهای ژاپن و آمریکا در سال ۲۰۲۰ میلادی، بخشی از فعالیت‌های گسترده این شرکت نوآور را نشان می‌دهد. در این نوشتار، به مرور و بررسی فعالیت‌های ثبت اختراع تویوتا موتور طی سال‌های اخیر می‌پردازیم.

حقوق مالکیت فکری و اثرات آن بر عملکرد شرکت‌ها

حقوق مالکیت فکری و اثرات آن بر عملکرد شرکت‌ها

با وجود اینکه مزایای فراوان مالکیت فکری غیرقابل چشم‌پوشی است، اما صاحبان کسب‌وکارها به دنبال یافتن چگونگی و میزان تأثیر این حقوق بر عملکرد شرکت‌های خود می‌باشند. گزارش جدید دفتر ثبت اختراع اروپا، به مقایسه عملکرد اقتصادی شرکت‌های دارنده حقوق مالکیت فکری در مقایسه با شرکت‌های فاقد این حقوق پرداخته که در این نوشتار نگاهی اجمالی به آن شده است. بر اساس این گزارش که با بررسی بیش از ۱۲۷ هزار شرکت اروپایی تهیه شده، زمانی که یک «SME» پتنتی در اختیار داشته باشد، درآمد آن تا ۵۰ درصد بیشتر خواهد شد.

مردی که دنیای سرگرمی را به عروسک‌هایش گره زد!

مردی که دنیای سرگرمی را به عروسک‌هایش گره زد!

بسیاری از مردم جهان، با عروسک‌های «ماپت» آشنا هستند. عروسک‌هایی که خلق آن‌ها دیون تخیل عجیب و مثال‌زدنی «جیم هنسون» بوده است. هنسون در کنار علاقه زیادی که به آفرینش کاراکترهای عروسکی جدید داشت، مسئله حفاظت از آن‌ها را نیز به صورت جدی دنبال می‌کرد. در این نوشتار، با بخشی از داستان زندگی هنسون و اهمیت استفاده از سیستم مالکیت فکری برای وی بیشتر آشنا می‌شویم.

شرکت چینی «BOE Technology»؛ پیشگام حوزه اینترنت اشیاء

شرکت چینی «BOE Technology»؛ پیشگام حوزه اینترنت اشیاء

شرکت چینی «BOE»، در سال ۱۹۹۳ میلادی و توسط «وانگ دانگشنگ»، کارآفرین موفق چینی تأسیس شد. این شرکت که بیشتر در حوزه اینترنت اشیاء فعال است، طی سال‌های اخیر عملکرد فوق‌العاده‌ای در خصوص ثبت اختراع از خود به جای گذاشته که نمونه‌هایی از آن، بیش از ۲۶۰۰ گواهی ثبت اختراع در چین و بیش از ۲۱۰۰ گواهی در آمریکا در سال ۲۰۲۰ میلادی است. در این نوشتار، با فعالیت‌های ثبت اختراع این شرکت فناور بیشتر آشنا می‌شویم.

دانشگاه میشیگان؛ پیشگام در کارآفرینی دانشگاهی

دانشگاه میشیگان؛ پیشگام در کارآفرینی دانشگاهی

دانشگاه میشیگان، یکی از اولین دانشگاه‌های دولتی آمریکا است. این دانشگاه که یکی از برجسته‌ترین دانشگاه‌های جهان و پیشرو در آموزش و پژوهش محسوب می‌شود، بیش از ۵۱ هزار دانشجو و ۵۶۰۰ عضو هیئت‌علمی دارد. دانشگاه میشیگان، در خصوص ثبت اختراع نیز عملکرد قابل توجهی داشته و در سال ۲۰۲۰ میلادی، با ثبت ۲۲۱ درخواست جدید در آمریکا، در جایگاه هشتم دانشگاه‌های برتر متقاضی ثبت اختراع در این کشور قرار گرفته است. در این نوشتار، با این دانشگاه نوآور و عملکرد آن در خصوص ثبت اختراع بیشتر آشنا می‌شویم.

پنج سال برنامه فشرده برای شکستن رکوردهای مالکیت فکری

پنج سال برنامه فشرده برای شکستن رکوردهای مالکیت فکری

بررسی آمار و اطلاعات منتشر شده از سوی دفتر مالکیت فکری چین، نشان از علاقه شدید چینی‌ها به حقوق مالکیت فکری دارد. پنج سال تلاش فشرده که در قالب برنامه استراتژیک ۲۰۲۰-۲۰۱۶ دفتر مالکیت فکری چین انجام شد، رکوردهای عجیبی را برای این کشور به دنبال داشت. دستیابی به رکورد ۱۵.۸ پتنت به ازای هر ده هزار نفر، جایگاه نخست جهانی در درخواست‌های «PCT»، تغییر ۱۵ پله‌ای در شاخص جهانی نوآوری و تغییر ۴۷ پله‌ای در فهرست سهولت راه‌اندازی کسب‌وکار بانک جهانی، نمونه‌هایی از این موفقیت‌ها هستند. در این گزارش، عملکرد این دفتر و سیاست‌گذاری‌های صورت گرفته در این بازه پنج ساله و نتایج حاصل شده در سال ۲۰۲۰ بیشتر معرفی می‌شود.