گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری
۲۵ دی ۱۳۹۹

گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری

نگاشت جغرافیای نوآوری در جهان

در دنیای به‌شدت رقابتی کنونی، سلاح اصلی صنایع و شرکت‌ها برای پیشی گرفتن از رقبا، فناوری و نوآوری است. شاخص جهانی نوآوری (Global Innovation Index) یا «GII» که همه ساله از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) انتشار می‌یابد، با بکارگیری مجموعه‌ای وسیع از شاخص‌ها و معیارهای متنوع، وضعیت نوآوری در مناطق مختلف جغرافیایی را بررسی می‌کند.

آخرین نسخه این گزارش که تحت عنوان «GII 2020» انتشار یافته، ۱۳۱ کشور جهان را بر مبنای ۸۰ شاخص، بررسی و ارزیابی نموده است. این شاخص‌ها، در دو دسته کلی شاخص‌های ورودی نوآوری و شاخص‌های خروجی نوآوری طبقه‌بندی شده که خود به زیرشاخص‌هایی تقسیم می‌شوند:

  • شاخص‌های ورودی نوآوری: «مؤسسات و نهادها»، «سرمایه انسانی و پژوهش»، «زیرساخت‌ها»، «پیچیدگی بازار» و «پیچیدگی کسب‌وکار»
  • شاخص‌های خروجی نوآوری: «خروجی دانش و فناوری» و «خروجی‌های خلاقانه»

در حالی‌که سوئیس، سوئد و آمریکا، در صدر کشورهای نوآور جهان قرار گرفته‌اند، ایران با عقبگرد چند پله‌ای نسبت به سال‌های قبل، در رده ۶۷ ایستاده است. در این گزارش، به بررسی کلی وضعیت ایران در زیرشاخص‌های مختلف پرداخته و سعی داریم تا برخی فرصت‌ها و خلأهای موجود در این بین را به نمایش بگذاریم. در انتها نیز، بررسی رقبای منطقه‌ای ایران، از جمله مواردی است که نیم‌نگاهی به آن خواهیم داشت. لازم به ذکر است که علاقه‌مندان می‌توانند گزارش مفصل عملکرد ایران را در فایل پیوست مطالعه نمایند.

 

ایران در شاخص جهانی نوآوری

 

جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری

شکل ۱، روند پایدار و کاملاً صعودی عملکرد ایران در حوزه نوآوری را به خوبی نشان داده است. بهبود ۴۶ پله‌ای ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ میلادی (از رده ۱۱۳ به ۶۷)، گواهی بر تلاش‌های صورت‌گرفته برای بهبود وضعیت نوآوری در کشور است.

 

رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های اخیر

شکل ۱- رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های اخیر

 

البته این مسیر با افت و خیزهایی هم همراه بوده است. در سال ۲۰۲۰ میلادی، روند بهبود جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری متوقف شده و با نزول شش پله‌ای نسبت به سال قبل، در رده ۶۷ام کشورهای نوآور جهان جای گرفته است. محدودیت‌های ناشی از اعمال تحریم‌های بی‌سابقه از سوی آمریکا و البته آغاز اپیدمی کووید-۱۹ در ماه‌های پایانی سال ۲۰۱۹، می‌تواند از عمده دلایل این افت عملکردی تلقی شود.

البته باید این نکته را هم در نظر داشت که به دلیل خطاهای احتمالی در اطلاعات دریافتی و نیز برخی شکاف‌های اطلاعاتی در آمار عملکردی کشورها، جایگاه دقیق هر کشور با کمی تلورانس همراه خواهد بود. برای مثال، سازمان جهانی مالکیت فکری، در کنار ذکر جایگاه ۶۷ ایران در «GII 2020»، بازه واقعی این کشور را رده‌های ۵۹ تا ۷۱ عنوان کرده است.

نکته بسیار جالبی که در شکل ۱ مشهود است، تفاوت محسوس عملکرد ایران در شاخص‌های ورودی و خروجی نوآوری در طی سال‌های مختلف است. در حالی‌که روند کلی در هر دو دسته از شاخص‌ها، حکایت از بهبود جایگاه ایران دارد، اما واقعیت از این قرار است که عملکرد در شاخص‌های خروجی بسیار بهتر بوده و بهبود جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری، به‌صورت محسوسی وابسته به این شاخص‌ها است.

 

نقاط ضعف و قوت

برای درک بهتر وضعیت ایران در گروه‌های هفت‌گانه شاخص جهانی نوآوری در سال ۲۰۲۰، به شکل ۲ دقت کنید. با کمی اغماض، می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که ایران در چهار گروه شاخص سرمایه انسانی و پژوهش، زیرساخت، خروجی‌های دانش و فناوری و خروجی‌های خلاقانه، امتیاز عملکردی مناسبی به دست آورده و بالاتر از میانگین امتیاز کشورهای دارای سرانه درآمدی بالاتر از متوسط قرار گرفته است. این در حالی است که در سه شاخص نهادها و مؤسسات، پیچیدگی بازار و پیچیدگی کسب‌وکار، امتیازی پایین‌تر از میانگین کشورهای مذکور کسب شده است. هر یک از این شاخص‌ها، خود تحت تأثیر زیرشاخص‌هایی هستند که در زیر معرفی شده است:

  • مؤسسات و نهادها: «محیط سیاسی»، «محیط نظارتی/ قانونی» و «محیط کسب‌وکار»
  • سرمایه انسانی و پژوهش: «تحصیلات»، «آموزش دانشگاهی» و «تحقیق‌وتوسعه»
  • زیرساخت: «فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی (ICTs)»، «زیرساخت‌های عمومی» و «پایداری زیست‌بوم»
  • پیچیدگی بازار: «اعتبار»، «سرمایه‌گذاری» و «تجارت، رقابت و اندازه بازار»
  • پیچیدگی کسب‌وکار: «نیروی کار دانشی»، «زنجیره نوآوری» و «جذب دانش»
  • خروجی دانش و فناوری: «خلق دانش»، «تأثیر دانش» و «نفوذ یا انتشار دانش»
  • خروجی‌های خلاقانه: «دارایی‌های نامشهود»، « خدمات و کالاهای خلاقانه» و «خلاقیت آنلاین»

 

رده‌بندی ایران در زیرشاخص‌های هفت‌گانه در سال ۲۰۲۰

شکل ۲- رده‌بندی ایران در زیرشاخص‌های هفت‌گانه در سال ۲۰۲۰

 

بررسی دقیق‌تر زیرشاخص‌های مختلف و عملکرد ایران در هر یک از آن‌ها، در گزارش تفصیلی پیوست‌شده قابل دسترسی می‌باشد.

 

جایگاه ایران در منطقه

یکی از مزایای کلیدی گزارش شاخص جهانی نوآوری، شناسایی نقاط ضعف و قوت هر کشور و نیز شناسایی منابع نوآوری و وضعیت هر یک از رقبا است. برای مثال، پیشگامی ترکیه و عربستان به‌عنوان رقبای منطقه‌ای ایران که به ترتیب در رده‌های ۵۱ و ۶۶ کشورهای نوآور جهان قرار گرفته‌اند، زنگ خطری است که باید مورد توجه سیاست‌گذاران و متولیان حوزه علم، فناوری و نوآوری ایران قرار گیرد. در جدول ۱، وضعیت کشورهای منطقه از منظر عملکرد نوآوری مورد بررسی قرار گرفته است.

 

جدول ۱- مقایسه عملکرد نوآوری ایران و کشورهای منطقه از منظر «GII 2020»

مقایسه عملکرد نوآوری ایران و کشورهای منطقه از منظر «GII 2020»

 

در مجموع، ایران پس از کشورهای امارات، هند، ترکیه و عربستان، در رده پنجم کشورهای منطقه قرار گرفته که با توجه به فاصله نزدیک با عربستان در رده‌بندی کلی، می‌توان امیدوار به پیشی گرفتن از این کشور بود. دقت در امتیازات عملکردی همسایگان در حوزه نوآوری و جایگاه آن‌ها در گزارش شاخص جهانی نوآوری، نکات بسیار جالبی را برای ما مشخص می‌کند. شاید مهم‌ترین این نکات، صدرنشینی امارات متحده عربی، در حضور کشورهای قدرتمندی نظیر هند، ایران، ترکیه و عربستان است. این کشور، در رده‌بندی کلی، در جایگاه ۳۴ قرار گرفته که نشان از عملکرد بسیار خوب آن در حوزه نوآوری دارد.

 

اثرگذاری کانون پتنت ایران

کانون پتنت ایران، به‌عنوان یک نهاد حامی ثبت اختراع خارجی که مسئولیت‌هایی همچون ترویج و آموزش مفاهیم مالکیت فکری را هم بر عهده دارد، در طی سال‌های اخیر، از مسیرهای مختلفی بر بهبود جایگاه ایران اثرگذار بوده است.

در زیرشاخص زنجیره نوآوری، یکی از پارامترهای مؤثر، تعداد پتنت فامیلی‌هایی است که حداقل در دو دفتر به ثبت رسیده‌اند. در خصوص این آیتم، نقش کانون پتنت ایران را به‌عنوان یک نهاد حامی برای ثبت اختراعات در خارج از کشور، نمی‌توان نادیده گرفت. در حالی‌که تنها ۳ پتنت گرنت‌شده خارجی در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ میلادی مورد حمایت کانون قرار گرفته بود، این آمار در سال ۲۰۱۷ ، به ۱۰ پتنت افزایش یافت. سال‌های بعد هم این روند صعودی ادامه داشت و در سال ۲۰۱۸، با ۲۴ گواهی ثبت اختراع و سال ۲۰۱۹ با ۳۲ گواهی، رکورهای بهتری ثبت شد. همین روند صعودی در طی این سال‌ها، بهبود جایگاه ایران را در زیرشاخص مربوطه در شاخص جهانی نوآوری نیز به‌دنبال داشته است. از آنجاکه تعداد گواهی‌های اخذ شده در سال ۲۰۲۰ میلادی، با افزایش بیش از صددرصدی همراه بوده (بر اساس آخرین آمار ارائه شده، ۷۲ مورد گزارش شده است)، لذا می‌توان پیش‌بینی نمود که در شاخص جهانی نوآوری سال آتی نیز، رکورد جدیدی را در این خصوص به‌دست آوریم.

در زیر شاخص خلق دانش نیز، یکی از آیتم‌های تأثیرگذار، تعداد درخواست‌های «PCT» بوده که کانون پتنت ایران، نقشی فعال در آن ایفا می‌کند. در طی سال‌های اخیر، بیش از ۲۰ درصد از درخواست‌های «PCT» متقاضیان ایرانی، با حمایت کانون پتنت ایران به ثبت رسیده است.

کد امنیتی (حروف بزرگ)

پربازدیدترین‌ها

مروری بر عملکرد دفتر مالکیت فکری چین در سال ۲۰۱۹

مروری بر عملکرد دفتر مالکیت فکری چین در سال ۲۰۱۹

چین، یکی از بازیگران نوظهور و قدرتمند دنیای مالکیت فکری است. این کشور، همانند موفقیتی که در سه دهه اخیر برای قبضه کردن تولید محصولات مختلف در سطح جهان داشته، این بار دنیای نوآوری را تحت تأثیر خود قرار داده است. نظر به اهمیت سیستم‌های مالکیت فکری در رشد و توسعه اقتصادی کشورها، در این گزارش به بررسی عملکرد دفتر مالکیت فکری چین در سال ۲۰۱۹ میلادی می‌پردازیم. همچنین در این گزارش، بخشی از سیاست‌های مالکیت فکری چین و تلاش‌های صورت‌گرفته برای پیشبرد اهداف این کشور در حوزه فناوری و نوآوری را مرور می‌کنیم.

دعاوی قضایی پتنت در آمریکا

دعاوی قضایی پتنت در آمریکا

ثبت اختراع در دفاتر رسمی ثبت اختراع هر کشور، همراه خود حقوق قانونی و انحصاری برای مالک اختراع به دنبال می‌آورد. لذا بر اساس قانون، هرگونه استفاده غیرمجاز از اختراع، تخلف محسوب شده و اگر شخص یا شرکتی بدون اجازه صاحب حق اختراع، اقدام به تولید، فروش، استفاده و واردات محصول یا فرایند معرفی‌شده در یک ثبت اختراع نماید، نقض پتنت انجام داده است. در این مقاله، مراحل دادرسی مربوط به‌ حق ثبت اختراع، هزینه و طول دوره‌ دعوی قضایی در ایالات‌ متحده آمریکا بررسی شده است.

دانشگاه کالیفرنیا؛ پیشرو در نوآوری و ثبت اختراع

دانشگاه کالیفرنیا؛ پیشرو در نوآوری و ثبت اختراع

دانشگاه کالیفرنیا، در سال ۱۸۶۹ میلادی و در حالی که تنها ۱۰ عضو هیئت‌علمی و ۳۸ دانشجو داشت، فعالیت‌های علمی و آموزشی خود را آغاز کرد. از آن زمان، تقریباً ۱۵۰ سال گذشته و طی این مدت، این دانشگاه توانسته فعالیت‌های خود را به شکل چشمگیری توسعه دهد. دانشگاه کالیفرنیا در سال ۲۰۱۹ میلادی، موفق به ثبت ۹۳۵ درخواست جدید در دفتر ثبت اختراعات و علائم تجاری آمریکا گردیده و رده ۴۱ شرکت‌ها و نهادهای نوآور در این خصوص را به خود اختصاص داده است. در این مقاله، با این دانشگاه و عملکرد آن در خصوص ثبت اختراع بیشتر آشنا می‌شویم.

دعاوی قضایی پتنت در کشورهای چین، آلمان و انگلستان

دعاوی قضایی پتنت در کشورهای چین، آلمان و انگلستان

ثبت اختراع در دفاتر رسمی ثبت اختراع هر کشور، همراه خود حقوق قانونی و انحصاری برای مالک اختراع به دنبال می‌آورد. لذا بر اساس قانون، هرگونه استفاده غیرمجاز از اختراع، تخلف محسوب شده و اگر شخص یا شرکتی بدون اجازه صاحب حق اختراع، اقدام به تولید، فروش، استفاده و واردات محصول یا فرایند معرفی‌شده در یک ثبت اختراع نماید، نقض پتنت انجام داده است. در این مقاله، مراحل دادرسی مربوط به‌ حق ثبت اختراع، هزینه و طول دوره‌ دعوی قضایی در چین، آلمان و انگلستان ارائه شده و در نهایت، یک مقایسه کلی با آمریکا انجام می‌گیرد.

گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری

گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری

در این گزارش، به بررسی کلی وضعیت ایران در زیرشاخص‌های مختلف پرداخته و سعی داریم تا برخی فرصت‌ها و خلأهای موجود در این بین را به نمایش بگذاریم. در انتها نیز، بررسی رقبای منطقه‌ای ایران، از جمله مواردی است که نیم‌نگاهی به آن خواهیم داشت. لازم به ذکر است که علاقه‌مندان می‌توانند گزارش مفصل عملکرد ایران را در فایل پیوست مطالعه نمایند.

منشأ نوآوری؛ گزارشی از یک استارت‌آپ موفق

منشأ نوآوری؛ گزارشی از یک استارت‌آپ موفق

یکی از دو بنیان‌گذار استارت‌آپ «AgroSphere»، جوانی ایرانی به نام «پیام پورطاهری» است که همراه با هم‌بنیان‌گذاری هندی، مدال طلای مخترعین دانشگاهی سال ۲۰۱۶ را از تالار مشاهیر مخترعین آمریکا دریافت نمودند. تحقیقات آن‌ها، بر استفاده از ذرات مهندسی‌شده برای سرعت بخشیدن به تجزیه و نابودی آفت‌کش‌ها متمرکز شد و بر همین اساس، استارت‌آپی را راه انداختند که دارایی‌های فکری ارزشمندی را از آن خود نموده است. ثبت چهار پتنت که هر یک در نواحی مختلف جغرافیایی هم به ثبت رسیده است، گواهی بر آینده درخشان این استارت‌آپ است. در این نوشتار، نگاهی به مسیر رشد آن‌ها و جایگاه دارایی‌های فکری در این مسیر می‌پردازیم.