گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری
۲۵ دی ۱۳۹۹ گزارش عملکرد ایران در شاخص جهانی نوآوری

نگاشت جغرافیای نوآوری در جهان

در دنیای به‌شدت رقابتی کنونی، سلاح اصلی صنایع و شرکت‌ها برای پیشی گرفتن از رقبا، فناوری و نوآوری است. شاخص جهانی نوآوری (Global Innovation Index) یا «GII» که همه ساله از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) انتشار می‌یابد، با بکارگیری مجموعه‌ای وسیع از شاخص‌ها و معیارهای متنوع، وضعیت نوآوری در مناطق مختلف جغرافیایی را بررسی می‌کند.

آخرین نسخه این گزارش که تحت عنوان «GII 2020» انتشار یافته، ۱۳۱ کشور جهان را بر مبنای ۸۰ شاخص، بررسی و ارزیابی نموده است. این شاخص‌ها، در دو دسته کلی شاخص‌های ورودی نوآوری و شاخص‌های خروجی نوآوری طبقه‌بندی شده که خود به زیرشاخص‌هایی تقسیم می‌شوند:

  • شاخص‌های ورودی نوآوری: «مؤسسات و نهادها»، «سرمایه انسانی و پژوهش»، «زیرساخت‌ها»، «پیچیدگی بازار» و «پیچیدگی کسب‌وکار»
  • شاخص‌های خروجی نوآوری: «خروجی دانش و فناوری» و «خروجی‌های خلاقانه»

در حالی‌که سوئیس، سوئد و آمریکا، در صدر کشورهای نوآور جهان قرار گرفته‌اند، ایران با عقبگرد چند پله‌ای نسبت به سال‌های قبل، در رده ۶۷ ایستاده است. در این گزارش، به بررسی کلی وضعیت ایران در زیرشاخص‌های مختلف پرداخته و سعی داریم تا برخی فرصت‌ها و خلأهای موجود در این بین را به نمایش بگذاریم. در انتها نیز، بررسی رقبای منطقه‌ای ایران، از جمله مواردی است که نیم‌نگاهی به آن خواهیم داشت. لازم به ذکر است که علاقه‌مندان می‌توانند گزارش مفصل عملکرد ایران را در فایل پیوست مطالعه نمایند.

 

ایران در شاخص جهانی نوآوری

 

جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری

شکل ۱، روند پایدار و کاملاً صعودی عملکرد ایران در حوزه نوآوری را به خوبی نشان داده است. بهبود ۴۶ پله‌ای ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ میلادی (از رده ۱۱۳ به ۶۷)، گواهی بر تلاش‌های صورت‌گرفته برای بهبود وضعیت نوآوری در کشور است.

 

رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های اخیر

شکل ۱- رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری طی سال‌های اخیر

 

البته این مسیر با افت و خیزهایی هم همراه بوده است. در سال ۲۰۲۰ میلادی، روند بهبود جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری متوقف شده و با نزول شش پله‌ای نسبت به سال قبل، در رده ۶۷ام کشورهای نوآور جهان جای گرفته است. محدودیت‌های ناشی از اعمال تحریم‌های بی‌سابقه از سوی آمریکا و البته آغاز اپیدمی کووید-۱۹ در ماه‌های پایانی سال ۲۰۱۹، می‌تواند از عمده دلایل این افت عملکردی تلقی شود.

البته باید این نکته را هم در نظر داشت که به دلیل خطاهای احتمالی در اطلاعات دریافتی و نیز برخی شکاف‌های اطلاعاتی در آمار عملکردی کشورها، جایگاه دقیق هر کشور با کمی تلورانس همراه خواهد بود. برای مثال، سازمان جهانی مالکیت فکری، در کنار ذکر جایگاه ۶۷ ایران در «GII 2020»، بازه واقعی این کشور را رده‌های ۵۹ تا ۷۱ عنوان کرده است.

نکته بسیار جالبی که در شکل ۱ مشهود است، تفاوت محسوس عملکرد ایران در شاخص‌های ورودی و خروجی نوآوری در طی سال‌های مختلف است. در حالی‌که روند کلی در هر دو دسته از شاخص‌ها، حکایت از بهبود جایگاه ایران دارد، اما واقعیت از این قرار است که عملکرد در شاخص‌های خروجی بسیار بهتر بوده و بهبود جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری، به‌صورت محسوسی وابسته به این شاخص‌ها است.

 

نقاط ضعف و قوت

برای درک بهتر وضعیت ایران در گروه‌های هفت‌گانه شاخص جهانی نوآوری در سال ۲۰۲۰، به شکل ۲ دقت کنید. با کمی اغماض، می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که ایران در چهار گروه شاخص سرمایه انسانی و پژوهش، زیرساخت، خروجی‌های دانش و فناوری و خروجی‌های خلاقانه، امتیاز عملکردی مناسبی به دست آورده و بالاتر از میانگین امتیاز کشورهای دارای سرانه درآمدی بالاتر از متوسط قرار گرفته است. این در حالی است که در سه شاخص نهادها و مؤسسات، پیچیدگی بازار و پیچیدگی کسب‌وکار، امتیازی پایین‌تر از میانگین کشورهای مذکور کسب شده است. هر یک از این شاخص‌ها، خود تحت تأثیر زیرشاخص‌هایی هستند که در زیر معرفی شده است:

  • مؤسسات و نهادها: «محیط سیاسی»، «محیط نظارتی/ قانونی» و «محیط کسب‌وکار»
  • سرمایه انسانی و پژوهش: «تحصیلات»، «آموزش دانشگاهی» و «تحقیق‌وتوسعه»
  • زیرساخت: «فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی (ICTs)»، «زیرساخت‌های عمومی» و «پایداری زیست‌بوم»
  • پیچیدگی بازار: «اعتبار»، «سرمایه‌گذاری» و «تجارت، رقابت و اندازه بازار»
  • پیچیدگی کسب‌وکار: «نیروی کار دانشی»، «زنجیره نوآوری» و «جذب دانش»
  • خروجی دانش و فناوری: «خلق دانش»، «تأثیر دانش» و «نفوذ یا انتشار دانش»
  • خروجی‌های خلاقانه: «دارایی‌های نامشهود»، « خدمات و کالاهای خلاقانه» و «خلاقیت آنلاین»

 

رده‌بندی ایران در زیرشاخص‌های هفت‌گانه در سال ۲۰۲۰

شکل ۲- رده‌بندی ایران در زیرشاخص‌های هفت‌گانه در سال ۲۰۲۰

 

بررسی دقیق‌تر زیرشاخص‌های مختلف و عملکرد ایران در هر یک از آن‌ها، در گزارش تفصیلی پیوست‌شده قابل دسترسی می‌باشد.

 

جایگاه ایران در منطقه

یکی از مزایای کلیدی گزارش شاخص جهانی نوآوری، شناسایی نقاط ضعف و قوت هر کشور و نیز شناسایی منابع نوآوری و وضعیت هر یک از رقبا است. برای مثال، پیشگامی ترکیه و عربستان به‌عنوان رقبای منطقه‌ای ایران که به ترتیب در رده‌های ۵۱ و ۶۶ کشورهای نوآور جهان قرار گرفته‌اند، زنگ خطری است که باید مورد توجه سیاست‌گذاران و متولیان حوزه علم، فناوری و نوآوری ایران قرار گیرد. در جدول ۱، وضعیت کشورهای منطقه از منظر عملکرد نوآوری مورد بررسی قرار گرفته است.

 

جدول ۱- مقایسه عملکرد نوآوری ایران و کشورهای منطقه از منظر «GII 2020»

مقایسه عملکرد نوآوری ایران و کشورهای منطقه از منظر «GII 2020»

 

در مجموع، ایران پس از کشورهای امارات، هند، ترکیه و عربستان، در رده پنجم کشورهای منطقه قرار گرفته که با توجه به فاصله نزدیک با عربستان در رده‌بندی کلی، می‌توان امیدوار به پیشی گرفتن از این کشور بود. دقت در امتیازات عملکردی همسایگان در حوزه نوآوری و جایگاه آن‌ها در گزارش شاخص جهانی نوآوری، نکات بسیار جالبی را برای ما مشخص می‌کند. شاید مهم‌ترین این نکات، صدرنشینی امارات متحده عربی، در حضور کشورهای قدرتمندی نظیر هند، ایران، ترکیه و عربستان است. این کشور، در رده‌بندی کلی، در جایگاه ۳۴ قرار گرفته که نشان از عملکرد بسیار خوب آن در حوزه نوآوری دارد.

 

اثرگذاری کانون پتنت ایران

کانون پتنت ایران، به‌عنوان یک نهاد حامی ثبت اختراع خارجی که مسئولیت‌هایی همچون ترویج و آموزش مفاهیم مالکیت فکری را هم بر عهده دارد، در طی سال‌های اخیر، از مسیرهای مختلفی بر بهبود جایگاه ایران اثرگذار بوده است.

در زیرشاخص زنجیره نوآوری، یکی از پارامترهای مؤثر، تعداد پتنت فامیلی‌هایی است که حداقل در دو دفتر به ثبت رسیده‌اند. در خصوص این آیتم، نقش کانون پتنت ایران را به‌عنوان یک نهاد حامی برای ثبت اختراعات در خارج از کشور، نمی‌توان نادیده گرفت. در حالی‌که تنها ۳ پتنت گرنت‌شده خارجی در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ میلادی مورد حمایت کانون قرار گرفته بود، این آمار در سال ۲۰۱۷ ، به ۱۰ پتنت افزایش یافت. سال‌های بعد هم این روند صعودی ادامه داشت و در سال ۲۰۱۸، با ۲۴ گواهی ثبت اختراع و سال ۲۰۱۹ با ۳۲ گواهی، رکورهای بهتری ثبت شد. همین روند صعودی در طی این سال‌ها، بهبود جایگاه ایران را در زیرشاخص مربوطه در شاخص جهانی نوآوری نیز به‌دنبال داشته است. از آنجاکه تعداد گواهی‌های اخذ شده در سال ۲۰۲۰ میلادی، با افزایش بیش از صددرصدی همراه بوده (بر اساس آخرین آمار ارائه شده، ۷۲ مورد گزارش شده است)، لذا می‌توان پیش‌بینی نمود که در شاخص جهانی نوآوری سال آتی نیز، رکورد جدیدی را در این خصوص به‌دست آوریم.

در زیر شاخص خلق دانش نیز، یکی از آیتم‌های تأثیرگذار، تعداد درخواست‌های «PCT» بوده که کانون پتنت ایران، نقشی فعال در آن ایفا می‌کند. در طی سال‌های اخیر، بیش از ۲۰ درصد از درخواست‌های «PCT» متقاضیان ایرانی، با حمایت کانون پتنت ایران به ثبت رسیده است.

پربازدیدترین‌ها

آرامکو؛ غول نفتی نوآور و موفق عربستان

آرامکو؛ غول نفتی نوآور و موفق عربستان

شرکت نفتی عربستان یا به عبارت ساده‌تر آرامکو، در قالب بهره‌بردار اصلی منابع نفتی عربستان، از نوآوری و نقش آن در دستیابی به فناوری‌های نوظهور هم غافل نشده و عملاً خود را به‌عنوان یکی از شرکت‌های پیشگام در این زمینه مطرح ساخته است. این شرکت در سال ۲۰۲۰ میلادی، ۷۲۶ درخواست در آمریکا، و ۴۵۲ درخواست ثبت اختراع نیز در اروپا به ثبت رسانیده است. در این مقاله، با این غول صنعت نفت و گاز بیشتر آشنا شده و فعالیت‌های ثبت اختراع آن را مورد بررسی و تجزیه‌وتحلیل قرار می‌دهیم.

دانشگاه ملی سئول؛ دانشگاهی خلاق و نوآور برای رشد و توسعه کره جنوبی

دانشگاه ملی سئول؛ دانشگاهی خلاق و نوآور برای رشد و توسعه کره جنوبی

دانشگاه ملی سئول به‌عنوان اولین دانشگاه جامع کره، با هدف ساخت نخبگان فکری برای هدایت و رهبری این کشور تأسیس شد. این دانشگاه، در کنار آموزش و تحقیق، کارآمدی پژوهش‌ها و ارتباط نزدیک با کاربردهای صنعتی را هم در اولویت خود داشته و از ۹۷۹ میلیون دلار بودجه مورد نیاز خود در سال ۲۰۲۰، حدود ۷۳۵ میلیون دلار آن را از از طریق درآمدهای خود دانشگاه تأمین نموده است. دانشگاه ملی سئول در سال ۲۰۲۰، تعداد ۲۰۲ درخواست ثبت اختراع در آوریکا و ۷۶ درخواست هم در دفتر ثبت اختراع اروپا داشته است. در این نوشتار، با این دانشگاه و فعالیت‌های ثبت اختراع آن بیشتر آشنا می‌شویم.

مروری بر سیستم «PCT» در سال ۲۰۲۰ میلادی

مروری بر سیستم «PCT» در سال ۲۰۲۰ میلادی

بنا بر گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری، در سال ۲۰۲۰ غریب به ۲۷۶ هزار درخواست «PCT» به ثبت رسیده که در مقایسه با سال ۲۰۱۹، رشد تقریباً ۴ درصدی را به همراه داشته است. لازم به تأکید است که این رشد چهار درصدی علی‌رغم اثرات منفی اپیدمی کووید-۱۹ بر اقتصاد جهانی رخ داده و بخش عمده آن، به رشد چشمگیر فعالیت‌های ثبت اختراع چین باز می‌گردد. در این نوشتار، مروری اجمالی بر آخرین گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری در خصوص وضعیت درخواست‌های به ثبت رسیده در سال ۲۰۲۰ میلادی داشته و نگاهی نیز به وضعیت ایران و کشورهای منطقه خواهیم داشت.

مروری بر شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱؛ نوآوری و بحران کووید-۱۹

مروری بر شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱؛ نوآوری و بحران کووید-۱۹

گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱، عملکرد کشورها، مناطق و خوشه‌های فناوری را از منظر نوآوری به تصویر کشیده و نیم‌نگاهی به سرمایه‌گذاری‌های علم و نوآوری، پیشرفت‌های فناوری و همچنین اثرات اقتصادی-اجتماعی آن‌ها دارد. نگاه کلی به کووید-۱۹ و اثرات آن بر سرمایه‌گذاری‌ها و حوزه‌های مختلف فناوری، از دیگر مواردی است که در این گزارش به آن پرداخته شده است. شواهد حاکی از آن است که علیرغم اپیدمی کرونا، شرکت‌های فناور فعال در حوزه‌هایی مانند «نرم‌افزار، اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات»، «سخت‌افزارهای ICT و تجهیزات الکتریکی» و «داروسازی و زیست‌فناوری»، سرمایه‌گذاری خود در زمینه نوآوری را افزایش داده‌اند. در نوشتار حاضر، مروری بر این گزارش جذاب و خواندنی و مهمترین نکات اشاره شده در آن خواهیم داشت.

فراتر از افق؛ مخترعی با شش دهه نوآوری و بیش از ۲۵۰ پتنت

فراتر از افق؛ مخترعی با شش دهه نوآوری و بیش از ۲۵۰ پتنت

آسمان علم و فناوری، شاهد درخشش ستاره‌های فراوانی بوده که با اختراعات و نوآوری‌های خود، زندگی را برای انسان‌ها ساده‌تر و لذت‌بخش‌تر نموده‌اند. جیم وست، یکی از همین افراد کوشا و موفق می‌باشد که در شش دهه اخیر، در زمره پیشگامان علم آکوستیک درخشیده است. محققی ۸۸ ساله که به همان اندازه اشتیاق به ابداع و نوآوری، منتورینگ، تشویق جوانان و تنوع بخشیدن به حوزه‌های علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را هم دوست دارد. این مخترع بزرگ که بیشتری برای اختراع میکروفون الکتریکی شناخته شده است، بیش از ۲۵۰ ثبت اختراع دارد. در این نوشتار، با این مخترع و سرگذشت وی بیشتر آشنا می‌شویم.

اریکسون؛ غول سوئدی صنعت مخابرات و ارتباطات

اریکسون؛ غول سوئدی صنعت مخابرات و ارتباطات

اریکسون یک شرکت فناور سوئدی است که کسب‌وکار خود را از کارگاهی کوچک و با تعمیر دستگاه‌های تلگراف شروع کرد. این شرکت که عمدتاً در حوزه مخابرات، شبکه و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات فعالیت دارد، توجه ویژه‌ای به مسئله ثبت اختراع و حفاظت از دستاوردهای فناورانه خود دارد. در این نوشتار، با تاریخچه این شرکت فناور و فعالیت‌های ثبت اختراع آن بیشتر آشنا می‌شویم.